Previous Verse
Next Verse

Shloka 26

सीतया लक्ष्मणप्रेषणम् — Sita urges Lakshmana to seek Rama

The crisis of the ‘distressed voice’

समक्षं तव सौमित्रे प्राणांस्त्यक्षे न संशयः।रामं विना क्षणमपि न हि जीवामि भूतले।।3.45.26।।

samakṣaṃ tava saumitre prāṇāṃs tyakṣye na saṃśayaḥ |

rāmaṃ vinā kṣaṇam api na hi jīvāmi bhūtale || 3.45.26 ||

โอ้เสามิตรี ต่อหน้าท่านนี่เอง ข้าพเจ้าจะสละชีวิต—มิใช่มีข้อสงสัยเลย หากปราศจากพระราม ข้าพเจ้าไม่อาจมีชีวิตอยู่บนแผ่นดินนี้ได้แม้ชั่วขณะ

समक्षम्in the presence (of), before
समक्षम्:
अधिकरण (locative sense; place/circumstance)
TypeIndeclinable
Rootसमक्ष (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (क्रियाविशेषणम्/देशवाचकम्) — indeclinable adverb meaning 'in the presence (of)'
तवyour, of you
तव:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्तिः (Genitive), एकवचनम्; सर्वनाम (2nd person) — 'of you/your'
सौमित्रेO Saumitri (Lakṣmaṇa)
सौमित्रे:
सम्बोधन (address)
TypeNoun
Rootसौमित्रि (प्रातिपदिक; सुमित्रा-अपत्यं)
Formपुंलिङ्गः, सम्बोधन-विभक्तिः (Vocative), एकवचनम् — संबोधनम्
प्राणान्life-breaths, life
प्राणान्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), बहुवचनम् — कर्मपदम्
त्यक्षेI will give up (abandon)
त्यक्षे:
कर्ता (agent)
TypeVerb
Rootत्यज् (धातु)
Formलृट्-लकारः (Simple Future), उत्तमपुरुषः (1st person), एकवचनम्; परस्मैपदम् — 'I shall abandon/give up'
not, no
:
निषेध (negation marker)
TypeIndeclinable
Rootन (निपात/अव्यय)
Formअव्यय (निषेध-निपातः) — negation particle
संशयःdoubt
संशयः:
कर्ता/विषय (subject of nominal clause)
TypeNoun
Rootसंशय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम् — विधेय/उक्तिविषयः
रामम्Rama
रामम्:
अपादान (separation; with 'vinā' = without)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम् — 'रामम्' (object with vinā)
विनाwithout
विना:
अपादान-सम्बन्धसूचक (marker of separation)
TypeIndeclinable
Rootविना (अव्यय)
Formअव्यय (उपपद/पूर्वपद-निषेधार्थकः) — governs accusative; meaning 'without, except'
क्षणम्a moment
क्षणम्:
कर्म (measure of time/duration)
TypeNoun
Rootक्षण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम् — कालपरिमाणम् (duration as object/measure)
अपिeven, also
अपि:
अवधारण (emphasis/limitation marker)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चय/अवधारण/अपवादार्थकः; here = 'even')
not
:
निषेध (negation marker)
TypeIndeclinable
Rootन (निपात/अव्यय)
Formअव्यय (निषेध-निपातः) — negation particle
हिindeed, surely
हि:
निपात (discourse/emphasis)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय (निपातः; हेत्वर्थ/निश्चयार्थ/बलार्थकः) — here emphatic/assuring particle
जीवामिI live
जीवामि:
कर्ता (agent)
TypeVerb
Rootजीव् (धातु)
Formलट्-लकारः (Present), उत्तमपुरुषः (1st person), एकवचनम्; परस्मैपदम् — 'I live'
भूतलेon the earth, on the ground
भूतले:
अधिकरण (location)
TypeNoun
Rootभूतल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः (Locative), एकवचनम् — अधिकरणम्

O Lakshmana such intention of yours or even of Bharata's will not be fulfilled. I have held the hands of Rama who has eyes like the lotus petal, who has the complexion of the blue lotus. How can I prefer some other man?

S
Sītā
L
Lakṣmaṇa (Saumitrī)
R
Rāma
B
bhūtala (earth)

FAQs

It underscores steadfast commitment: Sītā frames her bond with Rāma as life-defining, expressing the intensity of spousal fidelity in dharmic terms.

In desperation, Sītā declares she will die if separated from Rāma, heightening the pressure on Lakṣmaṇa.

Single-minded devotion (ananyatā) toward Rāma, expressed as an uncompromising vow.