Previous Verse
Next Verse

Shloka 6

मायामृगदर्शनम्

The Vision of the Illusory Deer

अस्य मायाविदो मायामृगरूपमिदं कृतम्।भानुमत्पुरुषव्याघ्र गन्धर्वपुरसन्निभम्।।।।

asya māyāvido māyāmṛgarūpam idaṃ kṛtam | bhānumat puruṣavyāghra gandharvapurasannibham ||

โอ้ยอดบุรุษดุจพยัคฆ์ นี่คือมายาที่ผู้รู้กลอุบายได้เนรมิตขึ้น เป็นรูปกวางลวงตา งามสว่างไสว ดุจนครคันธรรพ์—ตระการตาแต่ไร้แก่นสารแท้จริง

अस्यof this (one)/his
अस्य:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive relation)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), षष्ठी (Gen.), एकवचन (sg.)
मायाविदःof the knower/practitioner of illusion
मायाविदः:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive)
TypeNoun
Rootमायाविद् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), षष्ठी (Gen.), एकवचन (sg.); ‘अस्य’ इत्यस्य विशेषण/अप्पोजिशन
मायामृगरूपम्the form of an illusory deer
मायामृगरूपम्:
कर्म (Karma/Object; with कृतम्)
TypeNoun
Rootमाया+मृग+रूप (प्रातिपदिकानि)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन (sg.); ‘इदम्’ इत्यस्य विशेष्य; ‘illusory-deer-form’
इदम्this
इदम्:
कर्म (Karma/Object; demonstrative)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन (sg.)
कृतम्made/assumed
कृतम्:
क्रिया (Kriyā/Predicate; passive predication)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग (n.), प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भावे/कर्मणि प्रयोग: ‘has been made/assumed’
भानुमत्radiant
भानुमत्:
सम्बोधन (Sambodhana/Vocative)
TypeAdjective
Rootभानुमत् (प्रातिपदिक)
Formसम्बोधन-रूपेण (Vocative usage), पुंलिङ्ग (m.), एकवचन (sg.); ‘पुरुषव्याघ्र’ इत्यस्य विशेषणम्
पुरुषव्याघ्रO tiger among men
पुरुषव्याघ्र:
सम्बोधन (Sambodhana/Vocative)
TypeNoun
Rootपुरुष+व्याघ्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), सम्बोधन (Voc.), एकवचन (sg.)
गन्धर्वपुरसन्निभम्like a Gandharva-city (illusory)
गन्धर्वपुरसन्निभम्:
कर्म (Karma/Object; adjectival)
TypeAdjective
Rootगन्धर्व+पुर+सन्निभ (प्रातिपदिकानि)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन (sg.); ‘मायामृगरूपम्/इदम्’ इत्यस्य विशेषणम्

O tiger among men, this deceitful demon (Maricha) has been transformed into the illusory form of a radiant deer which does not exist.

M
Mārīca
R
Rāvaṇa

FAQs

Satya (truth) is opposed to māyā (deception): dharma warns that dazzling appearances can be unreal and morally dangerous when used to mislead.

The speaker explains that the ‘deer’ is an artificial illusion—an instrument of deception meant to lure and distract.

Discernment (viveka): the ability to see through attractive but insubstantial appearances is implied as a needed virtue.