Previous Verse
Next Verse

Shloka 34

मायामृगप्रकरणम्

The Illusory Deer Episode: Ravana and Maricha at Rama’s Hermitage

स च तां रामदयितां पश्यन्मायामयो मृगः।।3.42.34।।विचचार पुनश्चित्रं दीपयन्निव तद्वनम्।

sa ca tāṁ rāmadayitāṁ paśyan māyāmayo mṛgaḥ | vicacāra punaś citraṁ dīpayann iva tad vanam || 3.42.34 ||

กวางอันเป็นมายานั้น ครั้นเห็นนางผู้เป็นที่รักของพระรามแล้ว ก็กลับเที่ยวไปมาอย่างน่าอัศจรรย์ ประหนึ่งว่ากำลังส่องสว่างป่านั้นด้วยตนเอง

saḥhe/that one
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (and)
tāmher
tām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
rāmadayitāmRama's beloved (wife)
rāmadayitām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootrāma + dayitā (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (rāmasya dayitā), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
paśyanseeing
paśyan:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootpaś (धातु)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
māyāmayaḥillusory
māyāmayaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootmāyā + maya (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (māyayā mayaḥ/consisting of illusion), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (of mṛgaḥ)
mṛgaḥthe deer
mṛgaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmṛga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
vicacāramoved about
vicacāra:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootvi-car (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
punaḥagain
punaḥ:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpunaḥ (अव्यय)
Formपुनरावृत्तिवाचक अव्यय (again)
citramwonderfully
citram:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootcitra (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषणरूपेण नपुंसक एकवचन (adverbial accusative): ‘wonderfully’
dīpayanilluminating
dīpayan:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootdīp (धातु)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘illuminating’
ivaas if
iva:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
Formउपमार्थक अव्यय (particle: as if/like)
tatthat
tat:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of vanam)
vanamforest
vanam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Ravana was so overwhelmed with joy to hear those words that he embraced him tightly and said:.

S
Sītā
R
Rāma
F
forest

FAQs

It illustrates how adharma operates through māyā (deceptive display); dharma requires discrimination and caution toward seductive spectacle.

The disguised Mārīca, as an illusory deer, deliberately parades before Sītā to entice and distract her household.

On the negative side, cunning deception is shown (as a vice) through the deer’s calculated display.