HomeRamayanaAranya KandaSarga 4Shloka 12
Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

विराधवधः

The Slaying (Burial) of Viradha

इत्युक्त्वा लक्ष्मणं रामः प्रदरः खन्यतामिति।तस्थौ विराधमाक्रम्य कण्ठे पादेन वीर्यवान्।।।।

ity uktvā lakṣmaṇaṃ rāmaḥ pradaraḥ khanyatām iti |

tasthau virādham ākramya kaṇṭhe pādena vīryavān ||

ครั้นตรัสแก่ลักษมณะดังนี้ว่า “จงขุดรอยแยก (หลุม) เถิด” พระรามผู้ทรงพละก็ยืนกดวิราธะไว้ เหยียบคอด้วยพระบาทเพื่อสะกดไว้

इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/Quotative)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; वाक्य-समाप्ति/उद्धरण-चिह्न (quotative particle)
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formक्त्वान्त (gerund): ‘having said’
लक्ष्मणम्to Lakshmana
लक्ष्मणम्:
Sampradana (सम्प्रदान/Recipient; addressed person)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
रामःRama
रामः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रदरःa cleft, pit
प्रदरः:
Karma (कर्म; within quoted instruction)
TypeNoun
Rootप्रदर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; here as quoted word in instruction (‘a cleft/pit’)
खन्यताम्let (it) be dug
खन्यताम्:
Kriya (क्रिया; within quoted instruction)
TypeVerb
Root√खन् (धातु)
Formलोट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि (passive): ‘let it be dug’
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/Quotative)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण-चिह्न
तस्थौstood
तस्थौ:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Root√स्था (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
विराधम्Viradha
विराधम्:
Karma (कर्म/Object of आक्रम्य)
TypeNoun
Rootविराध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आक्रम्यhaving pressed down
आक्रम्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-√क्रम् (धातु)
Formक्त्वान्त/ल्यप्-अव्यय (gerund): ‘having pressed/stepped upon’
कण्ठेon the neck
कण्ठे:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootकण्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
पादेनwith (his) foot
पादेन:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootपाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
वीर्यवान्valiant
वीर्यवान्:
Karta-anvaya (कर्ता-विशेषण of रामः)
TypeAdjective
Rootवीर्यवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; मतुप्-प्रत्ययान्त

Courageous Rama standing there put his foot firmly on the neck of Viradha and said to Lakshmana,' Dig up a crevice'.

R
Rāma
L
Lakṣmaṇa
V
Virādha

FAQs

Dharma includes firm restraint of wrongdoing: force is applied not for cruelty, but to prevent further violence and restore safety.

Rāma immobilizes Virādha by pressing his neck with his foot while directing Lakṣmaṇa to dig a crevice/pit.

Rāma’s valor combined with control—strength used with purpose and discipline.