Previous Verse
Next Verse

Shloka 45

अकम्पनवृत्तान्तः

Akampana Reports Janasthana; Ravana Plans Sita’s Abduction

कर्मणा केन केनासि कापथं प्रतिपादितः।सुखसुप्तस्य ते राजन् प्रहृतं केन मूर्धनि।।3.31.45।।

karmaṇā kena kenāsi kāpathaṃ pratipāditaḥ | sukha-suptasya te rājan prahṛtaṃ kena mūrdhani || 3.31.45 ||

ด้วยการกระทำของผู้ใดท่านจึงถูกชักนำสู่หนทางพินาศนี้? ข้าแต่พระราชา ผู้ใดเล่าตีศีรษะท่านในยามที่ท่านหลับสบาย?

विशुद्ध-वंश-अभिजन-अग्र-हस्तःwhose fore-trunk is pure lineage and birth
विशुद्ध-वंश-अभिजन-अग्र-हस्तः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootविशुद्ध (प्रातिपदिक) + वंश (प्रातिपदिक) + अभिजन (प्रातिपदिक) + अग्र (प्रातिपदिक) + हस्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; बहुव्रीहिः—‘यस्य हस्तः (शुण्डा) विशुद्धवंशाभिजनरूपः’ (metaphor)
तेजः-मदःwhose intoxication is brilliance
तेजः-मदः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतेजस् (प्रातिपदिक) + मद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; रूपक-समासः ‘तेज एव मदः’
संस्थित-दोर्-विषाणःwhose horns are firm arms
संस्थित-दोर्-विषाणः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसंस्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक) + दोर्/दोरस् (प्रातिपदिक) + विषाण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; बहुव्रीहिः—‘यस्य विषाणौ (दन्तौ) संस्थितौ दोर्भ्याम्’/‘यस्य बाहू एव विषाणौ’ (metaphor)
उदीक्षितुम्to look at/face
उदीक्षितुम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Rootउद्-ईक्ष् (धातु)
Formतुमुन् (infinitive), अव्यय; ‘to look at/face’
रावणO Ravana
रावण:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootरावण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन एकवचन (Voc sg)
not
:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
इहhere
इह:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (here/in this matter)
युक्तःfit/possible
युक्तः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootयुज् (धातु)
Formक्त (PPP used adjectivally), पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘fit/proper/possible’
सःthat (one)
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
संयुगेin battle
संयुगे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसंयुग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी एकवचन (Loc sg)
राघव-गन्ध-हस्तीthe elephant named/known as Raghava
राघव-गन्ध-हस्ती:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराघव (प्रातिपदिक) + गन्ध (प्रातिपदिक) + हस्तिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; बहुव्रीहिः—‘राघवः गन्धः (नाम) यस्य सः हस्ती’ (metaphorical epithet)

By whose action have you been led into this wrong direction? Who has hit you on your forehead while you were sleeping comfortably?

R
Rāvaṇa

FAQs

Dharma includes wakeful responsibility: a ruler must not drift into adharma through complacency or intoxicating desire; one must ‘wake up’ to consequences before harm occurs.

Mārīca frames Rāvaṇa’s plan as the result of being misled or mentally ‘struck,’ questioning how such a powerful king could choose a self-ruinous course.

Alertness and accountability: the implied virtue is to remain vigilant rather than be lulled into reckless decisions.