Shloka 42

भूतं भव्यं भविष्यच्च यत्किंचिज्जीवसंज्ञितम् । स्थूलं सूक्ष्मं परं चैव सर्वं नारायणात्मकम् ॥ ४२ ॥

bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyacca yatkiṃcijjīvasaṃjñitam | sthūlaṃ sūkṣmaṃ paraṃ caiva sarvaṃ nārāyaṇātmakam || 42 ||

อดีต ปัจจุบัน อนาคต—สิ่งใดก็ตามที่เรียกว่า ‘ชีวะ’ ไม่ว่าหยาบ ละเอียด หรือยิ่งยวด—ทั้งหมดล้วนเป็นนารายณ์โดยสภาวะ.

भूतम्past/what has been
भूतम्:
विशेषण (Adjectival modifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootभूत (प्रातिपदिक; √भू धातु-जन्य)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd Nom/Acc), एकवचन; विशेषण (as 'past')
भव्यम्present/what is to be (imminent)
भव्यम्:
विशेषण (Adjectival modifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootभव्य (प्रातिपदिक; √भू धातु-जन्य)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd Nom/Acc), एकवचन; विशेषण
भविष्यत्future/what will be
भविष्यत्:
विशेषण (Adjectival modifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootभविष्यत् (प्रातिपदिक; √भू + भविष्यत्)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd Nom/Acc), एकवचन; विशेषण
and
:
समुच्चय (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)
यत्whatever/that which
यत्:
सम्बन्ध (Relational/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd Nom/Acc), एकवचन; सम्बन्ध-सूचक सर्वनाम (relative pronoun)
किंचित्anything whatsoever
किंचित्:
सम्बन्ध (Relational/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकिंचित् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd Nom/Acc), एकवचन; अनिश्चितार्थक (indefinite)
जीवसंज्ञितम्designated as 'jīva' (living being)
जीवसंज्ञितम्:
विशेषण (Adjectival modifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootजीव-संज्ञित (प्रातिपदिक; जीव + संज्ञित)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd Nom/Acc), एकवचन; विशेषण
स्थूलम्gross
स्थूलम्:
विशेषण (Adjectival modifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्थूल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd Nom/Acc), एकवचन; विशेषण
सूक्ष्मम्subtle
सूक्ष्मम्:
विशेषण (Adjectival modifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसूक्ष्म (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd Nom/Acc), एकवचन; विशेषण
परम्supreme/transcendent
परम्:
विशेषण (Adjectival modifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd Nom/Acc), एकवचन; विशेषण
and
:
समुच्चय (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)
एवindeed/just
एव:
अवधारण (Emphasis/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय (particle of emphasis)
सर्वम्all (everything)
सर्वम्:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd Nom/Acc), एकवचन; सर्वनामवत् (pronominal adjective used substantively)
नारायणात्मकम्of the nature/essence of Nārāyaṇa
नारायणात्मकम्:
विधेय-विशेषण (Predicate adjective/विधेय-विशेषण)
TypeAdjective
Rootनारायण-आत्मक (प्रातिपदिक; नारायण + आत्मक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd Nom/Acc), एकवचन; विशेषण (predicate adjective)

Sanatkumara (teaching Narada in the Uttara-Bhaga dialogue style)

Vrata: none

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

N
Narayana

FAQs

It affirms Nārāyaṇa as the inner essence of all life across time—past, present, and future—supporting a worldview where devotion and realization converge in seeing the Divine in all beings.

By declaring all jīvas to be Nārāyaṇa-ātmaka, it encourages bhakti that is reverent and inclusive—serving beings and worshipping Viṣṇu are aligned because the Lord pervades all levels of existence.

The verse is primarily tattva-teaching rather than a technical Vedāṅga instruction; its practical takeaway supports dharmic conduct and mantra-bhakti by grounding worship in the understanding of Nārāyaṇa’s all-pervasion.