Shloka 42

तथा तत्र स्मृतिं लब्ध्वा मोक्षमाप्नोति स ध्रुवम् । ज्येष्ठे मासि सिते पक्षे दशम्यां हस्तसंयुते ॥ ४२ ॥

tathā tatra smṛtiṃ labdhvā mokṣamāpnoti sa dhruvam | jyeṣṭhe māsi site pakṣe daśamyāṃ hastasaṃyute || 42 ||

ครั้นได้สติระลึกอันศักดิ์สิทธิ์ ณ ที่นั้นแล้ว ย่อมบรรลุโมกษะโดยแน่นอน (พึงกระทำ) ในเดือนเชษฐะ ข้างขึ้น วันที่สิบ เมื่อประกอบด้วยนักษัตรหัสตา

तथाthus/likewise
तथा:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
तत्रthere
तत्र:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (locative adverb)
स्मृतिम्remembrance
स्मृतिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्मृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
लब्ध्वाhaving obtained
लब्ध्वा:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootलभ् (धातु) + त्वा (कृदन्त-प्रत्यय)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), ‘having obtained’
मोक्षम्liberation
मोक्षम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमोक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आप्नोतिattains
आप्नोति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootआप् (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ध्रुवम्certainly
ध्रुवम्:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् प्रयोगः; क्रियाविशेषण (adverbial accusative)
ज्येष्ठेin (the month of) Jyeṣṭha
ज्येष्ठे:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootज्येष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘in Jyeṣṭha (month)’ (विशेषण of मासि)
मासिin the month
मासि:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
सितेin the bright (fortnight)
सिते:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘in the bright (half)’ (विशेषण of पक्षे)
पक्षेin the fortnight
पक्षे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
दशम्याम्on the tenth (lunar day)
दशम्याम्:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootदशमी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तिथिवाचक
हस्त-संयुतेwhen (it is) conjoined with Hasta (nakshatra)
हस्त-संयुते:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootहस्त + संयुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; सप्तमी-सम्बन्धे ‘when (the day is) joined with Hasta (nakṣatra)’; तत्पुरुषः

Sanatkumara (teaching Narada)

Vrata: none (tīrtha/gaṅgā-related observance implied)

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

N
Narada
S
Sanatkumara
H
Hasta (Nakshatra)
J
Jyeshtha (Month)

FAQs

It teaches that at the prescribed sacred setting, the awakening of smṛti (spiritual recollection) becomes the direct cause for certain mokṣa, emphasizing inner remembrance as the liberating factor.

By highlighting smṛti—steady recollection of the Divine and sacred truth—as the fruit of tirtha/vrata practice, it aligns ritual timing with the bhakti principle of constant remembrance leading to liberation.

Jyotiṣa (Vedic astrology): the verse specifies an auspicious observance window using māsa (Jyeṣṭha), pakṣa (Śukla), tithi (Daśamī), and nakṣatra (Hastā) for ritual efficacy.