Previous Verse
Next Verse

Shloka 51

Saṃdhyāvalī-ākhyāna

Mohinī-parīkṣā; Dvādaśī-vrata-mahattva

मायया मोहिता विष्णोः स्त्रीत्वाच्चाहातिहर्षिता । विशालाक्ष्युवाच । यत्ते मनोगतं विप्र तद्दास्यामि गृहाणमे ॥ ५१ ॥

māyayā mohitā viṣṇoḥ strītvāccāhātiharṣitā | viśālākṣyuvāca | yatte manogataṃ vipra taddāsyāmi gṛhāṇame || 51 ||

วิศาลักษีถูกมายาของพระวิษณุทำให้หลง และยินดีอย่างยิ่งต่อ (พระองค์) ในรูปสตรี จึงกล่าวว่า “โอ้พราหมณ์ สิ่งใดอยู่ในดวงใจของท่าน ข้าพเจ้าจะมอบให้ โปรดรับจากข้าพเจ้าเถิด”

माययाby illusion
मायया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootमाया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्
मोहिताdeluded
मोहिता:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमुह् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP), स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘deluded’
विष्णोःof Viṣṇu
विष्णोः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्
स्त्रीत्वात्because of womanhood
स्त्रीत्वात्:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootस्त्रीत्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः (Ablative/5th), एकवचनम्; कारणार्थे (because of)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
अतिहर्षिताgreatly delighted
अतिहर्षिता:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअति + हृष् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP), स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘greatly delighted’
विशालाक्षीViśālākṣī
विशालाक्षी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविशाल + अक्षि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्तृपदम्
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
यत्whatever
यत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; सम्बन्ध-सूचकं (what/which)
तेyour
ते:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), एकवचनम्; ‘your’
मनोगतम्in (your) mind
मनोगतम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootमनस् + गत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; सप्तमी-तत्पुरुषः—‘मनसि गतम्’
विप्रO brāhmaṇa
विप्र:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्
तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
दास्यामिI will give
दास्यामि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootदा (धातु)
Formलृट्-लकारः (Simple Future), उत्तम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
गृहाणaccept/take
गृहाण:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootग्रह् (धातु)
Formलोट्-लकारः (Imperative), मध्यम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
मेfrom me
मे:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘of me/from me’

Viśālākṣī

Vrata: none

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: bhakti

V
Vishnu
M
Maya
V
Viśālākṣī

FAQs

It highlights how even powerful beings can be captivated by Viṣṇu’s māyā, and how desire and delight can lead to the offering of boons—pointing to the need for discernment (viveka) in spiritual life.

By centering Viṣṇu as the one whose māyā moves the world, the verse implicitly teaches that refuge in Viṣṇu (bhakti and surrender) is the stable path amid changing appearances and emotional impulses.

No specific Vedāṅga technique is taught in this line; the practical takeaway is ethical and psychological—guarding the mind (manas) from मोह (moha) and recognizing māyā in decision-making.