Previous Verse
Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 199

The Exposition of the Maheśa Mantra

Mahēśa-mantra-prakāśana

स्मृत्वा यथोक्तं क्षेत्रेशँ तस्य हस्ते बलिं हरेत् । बलिनानेन सन्तुष्टः क्षेत्रपालः प्रयच्छति ॥ १९९ ॥

smṛtvā yathoktaṃ kṣetreśaṃ tasya haste baliṃ haret | balinānena santuṣṭaḥ kṣetrapālaḥ prayacchati || 199 ||

เมื่อระลึกถึงพระผู้เป็นเจ้าแห่งสถานศักดิ์สิทธิ์ตามที่บัญญัติแล้ว จงวางบลีลงในพระหัตถ์ของท่าน เมื่อพอพระทัยด้วยบลีนี้ กษेत्रปาลย่อมประทานผลอันพึงปรารถนา

स्मृत्वाhaving remembered
स्मृत्वा:
पूर्वकालक्रिया (पूर्वकालक्रिया/Absolutive)
TypeVerb
Root√स्मृ (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); ‘having remembered’
यथा-उक्तम्as stated
यथा-उक्तम्:
क्रियाविशेषण (क्रियाविशेषणम्/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय) + उक्त (प्रातिपदिक; कृदन्त-ppp from √वच्)
Formअव्ययीभावसमासः; क्रियाविशेषणम्—‘यथोक्तम्/as stated’
क्षेत्र-ईशम्the lord of the place (Kṣetreśa)
क्षेत्र-ईशम्:
कर्म (कर्म/Accusative object)
TypeNoun
Rootक्षेत्र + ईश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः ‘क्षेत्रस्य ईशः’
तस्यof him
तस्य:
सम्बन्ध (सम्बन्धः/Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन
हस्तेin (his) hand
हस्ते:
अधिकरण (अधिकरणम्/Locative)
TypeNoun
Rootहस्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन
बलिम्offering (bali)
बलिम्:
कर्म (कर्म/Accusative object)
TypeNoun
Rootबलि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
हरेत्should offer/place
हरेत्:
क्रिया (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Root√हृ (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; ‘should place/offer/carry’
बलिनाby/with the offering
बलिना:
करण (करणम्/Instrument)
TypeNoun
Rootबलि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; करणत्वे (instrumental)
अनेनby this
अनेन:
करण (करणम्/Instrument)
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; ‘by this’
सन्तुष्टःsatisfied
सन्तुष्टः:
विशेषण (विशेषणम्/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसन्तुष्ट (प्रातिपदिक; कृदन्त-ppp from √तुष् with सम्-)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; क्त (PPP) विशेषणम्—‘satisfied’
क्षेत्रपालःthe guardian of the place (Kṣetrapāla)
क्षेत्रपालः:
कर्ता (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootक्षेत्रपाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः ‘क्षेत्रस्य पालः’
प्रयच्छतिbestows
प्रयच्छति:
क्रिया (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Root√दा (धातु) + प्र (उपसर्ग)
Formलट् (Present), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; ‘gives/bestows’

Narada

Vrata: none

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: shanta

K
Kṣetreśa
K
Kṣetrapāla

FAQs

It teaches that sacred places have a presiding lord (Kṣetreśa) and a protecting guardian (Kṣetrapāla), and that reverent, rule-based offering (bali) harmonizes the pilgrim with the kṣetra’s protective order, yielding auspicious results.

Bhakti here is expressed as mindful remembrance and respectful offering done “as prescribed”; devotion is not merely emotion, but attentive upāsanā that honors the deity and the kṣetra’s guardian forces.

It highlights ritual procedure and correct injunction-following (yathoktam), reflecting Vedāṅga-oriented discipline—doing offerings in the proper manner, place, and sequence to align with śāstric rules.