Previous Verse
Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 196

The Exposition of the Maheśa Mantra

Mahēśa-mantra-prakāśana

पूर्वमेहिद्वयं पश्चाद्विद्विषं पुरुषं द्वयम् । भञ्जयद्वितयं भूयो नर्तयद्वितयं पुनः ॥ १९६ ॥

pūrvamehidvayaṃ paścādvidviṣaṃ puruṣaṃ dvayam | bhañjayadvitayaṃ bhūyo nartayadvitayaṃ punaḥ || 196 ||

ก่อนอื่นจงเรียกคู่หนึ่งให้ออกมาข้างหน้า แล้วจึงนำคู่ชายผู้เป็นศัตรูออกมา ต่อจากนั้นจงทำลายคู่นั้นอีกครั้ง และให้คู่นั้นร่ายรำอีกครา

पूर्वम्first
पूर्वम्:
क्रियाविशेषण (क्रियाविशेषणम्/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
Formअव्ययम्; काल/क्रमवाचक क्रियाविशेषणम् (adverb of sequence)
एहिcome
एहि:
क्रिया (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Root√इ (धातु)
Formलोट् (Imperative), परस्मैपदम्, मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; ‘come!’
द्वयम्a pair/twofold (set)
द्वयम्:
कर्म (कर्म/Accusative object)
TypeNoun
Rootद्वय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; संख्यावाचक-नाम
पश्चात्afterwards
पश्चात्:
क्रियाविशेषण (क्रियाविशेषणम्/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपश्चात् (अव्यय)
Formअव्ययम्; क्रमवाचक क्रियाविशेषणम् (thereafter)
विद्विषम्the enemy/hostile one
विद्विषम्:
कर्म (कर्म/Accusative object)
TypeNoun
Rootविद्विष् (प्रातिपदिक; √द्विष् से कृदन्त/नाम)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; ‘शत्रु’ अर्थे
पुरुषम्man/person
पुरुषम्:
कर्म (कर्म/Accusative object)
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
द्वयम्two
द्वयम्:
विशेषण (विशेषणम्/Qualifier)
TypeAdjective
Rootद्वय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषणम्—‘two (persons)’
भञ्जयत्-वितयम्the set that breaks (breaking set)
भञ्जयत्-वितयम्:
कर्म (कर्म/Accusative object)
TypeNoun
Rootभञ्जयत् (प्रातिपदिक; वर्तमान-कृदन्त from √भञ्ज्, causative √भञ्जय्) + वितय/वितय (प्रातिपदिक; ‘group/set’)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; समासः—कर्मधारयः ‘भञ्जयत् (भञ्जयन्) इव/भञ्जन-क्रियायुक्तं वितयम्’
भूयःagain/further
भूयः:
क्रियाविशेषण (क्रियाविशेषणम्/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootभूयस् (अव्यय)
Formअव्ययम्; पुनरर्थक क्रियाविशेषणम् (again/more)
नर्तयत्-वितयम्the set that makes (them) dance
नर्तयत्-वितयम्:
कर्म (कर्म/Accusative object)
TypeNoun
Rootनर्तयत् (प्रातिपदिक; वर्तमान-कृदन्त from √नृत्, causative √नर्तय्) + वितय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; समासः—कर्मधारयः
पुनःagain
पुनः:
क्रियाविशेषण (क्रियाविशेषणम्/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्ययम्; पुनरुक्ति/क्रमवाचक क्रियाविशेषणम् (again)

Sanatkumara (teaching Narada in a technical/Vedanga-style passage)

Vrata: none

Primary Rasa: vira

Secondary Rasa: adbhuta

FAQs

It highlights disciplined sequencing and precision in sacred practice—showing that even seemingly physical actions are governed by ordered rule (vidhi), reflecting the Vedic emphasis on correct method as a support for dharma.

Indirectly: it implies that devotion is strengthened when worship and ritual are performed with attentive obedience to instruction, turning action into reverent service rather than casual performance.

Procedural/technical phrasing typical of Vedanga-style instruction—clear command-forms and sequencing (pūrvam/paścāt/bhūyaḥ/punaḥ), useful for ritual manuals and precise recitation/implementation.