Previous Verse
Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 9

Mantra-Māhātmya and Sādhana of Kārtavīryārjuna

Nyāsa, Yantra, Homa, and Dīpa-Vrata

मेषः सदीर्घः पवनो मनुरुक्तो हृदंतिमः । ऊनर्विशतिवर्णोऽयं तारादिर्नखवर्णकः ॥ ९ ॥

meṣaḥ sadīrghaḥ pavano manurukto hṛdaṃtimaḥ | ūnarviśativarṇo'yaṃ tārādirnakhavarṇakaḥ || 9 ||

‘เมษะ’ ถูกกล่าวว่าเป็น “เสียงยาว”; มีสภาวะดุจ “ปวะนะ” (ลม) และเป็น “มนุ-อุกตะ” โดยลงท้ายด้วย “หฤท”. ลำดับนี้มีอักษรน้อยกว่ายี่สิบ เริ่มด้วย “ตารา” และมีลักษณะเป็น “นข-วรรณะ”॥ ๙ ॥

meṣaḥram; Aries
meṣaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootmeṣa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन)
sa-dīrghaḥlong
sa-dīrghaḥ:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootdīrgha (प्रातिपदिक) with sa- (उपसर्ग/पूर्वपद)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन); कर्मधारय: 'saḥ dīrghaḥ' = 'long/elongated'
pavanaḥwind
pavanaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootpavana (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन)
manuḥ-uktaḥsaid by Manu
manuḥ-uktaḥ:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootmanu (प्रातिपदिक) + ukta (कृदन्त; √vac धातु)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन); past participle (क्त) 'ukta' = 'said'; षष्ठी-तत्पुरुष: 'manunā uktaḥ / manoḥ uktaḥ' (as tradition: 'said by Manu')
hṛd-antimaḥending at the heart
hṛd-antimaḥ:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Roothṛd (प्रातिपदिक) + antima (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन); षष्ठी-तत्पुरुष: 'hṛdaḥ antimaḥ' = 'ending at the heart'
ūna-viṃśati-varṇaḥhaving fewer than twenty syllables/letters
ūna-viṃśati-varṇaḥ:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootūna (प्रातिपदिक) + viṃśati (प्रातिपदिक/संख्या) + varṇa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन); तत्पुरुष: 'viṃśateḥ ūnaḥ' (less than twenty) qualifying 'varṇaḥ'
ayamthis
ayam:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन); pronoun (सर्वनाम)
tārā-ādiḥbeginning with 'tārā'
tārā-ādiḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Roottārā (प्रातिपदिक) + ādi (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन); तत्पुरुष: 'tārā ādiḥ yasya' = 'beginning with tārā'
nakha-varṇakaḥnail-colored (mark/letter)
nakha-varṇakaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootnakha (प्रातिपदिक) + varṇaka (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन); तत्पुरुष: 'nakhasya varṇakaḥ' = 'nail-colored/marking'

Narada (teaching in a Vedanga/technical-science section, traditionally framed within Narada–Sanatkumara dialogue)

Vrata: none

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

M
Manu

FAQs

Its significance is instructional rather than devotional: it preserves a technical Vedāṅga-style method for encoding and remembering astrological terms (like Meṣa) through phonetic/metrical markers, reflecting the Purāṇa’s role as a carrier of applied Vedic sciences.

Direct bhakti instruction is not the focus here; instead, the verse supports dharma-practice by systematizing technical knowledge (used in calendrical/astrological determinations), which traditionally underpins correct timing and procedure for vows and worship.

Vedāṅga-oriented phonetic/metrical classification—terms like dīrgha (long), varṇa (letters/syllables), and initial/terminal markers (tārādi, hṛd-antima) indicate a mnemonic-technical scheme, intersecting with jyotiṣa-style nomenclature.