Previous Verse
Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 102

Sanatkumāra’s Bhāgavata Tantra: Tattvas, Māyā-Bonds, Embodiment, and the Necessity of Dīkṣā

क्षणं तिष्ठति निश्चेष्टस्ततो रोदितुमिच्छति । ततः क्रमेण स शिशुर्वर्धमानो दिनेदिने ॥ १०२ ॥

kṣaṇaṃ tiṣṭhati niśceṣṭastato roditumicchati | tataḥ krameṇa sa śiśurvardhamāno dinedine || 102 ||

ชั่วขณะหนึ่งเขานิ่งไม่ไหวติง แล้วจึงปรารถนาจะร้องไห้; ต่อจากนั้นทารกนั้นเติบโตขึ้นตามลำดับ วันแล้ววันเล่า

क्षणम्for a moment
क्षणम्:
Kāla-adhikaraṇa (काल-अधिकरण)
TypeNoun
Rootक्षण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative; adverbial use), एकवचन
तिष्ठतिstands/remains
तिष्ठति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदी; धातुः: स्था (तिष्ठति)
निश्चेष्टःmotionless
निश्चेष्टः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिः + चेष्ट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः उपपद/नञ्-तत्पुरुषः (निश्चेष्ट = without movement)
ततःthen, thereafter
ततः:
Kāla/Anukrama (काल/अनुक्रम)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय/तद्-प्रभव)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
रोदितुम्to cry
रोदितुम्:
Prayojana (प्रयोजन/infinitive complement)
TypeVerb
Rootरुद् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (Infinitive), अव्ययवत् प्रयोग; धातुः: रुद् (रोदने)
इच्छतिdesires, wants
इच्छति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootइष् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदी; धातुः: इष् (इच्छायाम्)
ततःthen
ततः:
Kāla/Anukrama (काल/अनुक्रम)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण
क्रमेणgradually, in sequence
क्रमेण:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootक्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), एकवचन
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
शिशुःthe infant
शिशुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशिशु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वर्धमानःgrowing
वर्धमानः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootवृध् (धातु)
Formवर्तमान-कृदन्त (शानच्/Present middle participle), आत्मनेपदी; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; धातुः: वृध् (वर्धने)
दिनेin (each) day
दिने:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootदिन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन
दिनेday by day
दिने:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootदिन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; पुनरुक्ति-प्रयोग (reduplication for distributive sense)

Narada (within the Narada–Sanatkumara instructional dialogue context)

Vrata: none

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: karuna

FAQs

It highlights krama (orderly progression): embodied life unfolds step-by-step, reminding the seeker that both worldly maturation and spiritual cultivation proceed through gradual stages rather than instant leaps.

By emphasizing day-by-day growth, it implicitly supports steady bhakti-sādhana—regular remembrance, japa, and worship—where devotion matures progressively, just as a child develops in sequence.

The verse reflects the Vedanga principle of krama—systematic training and stepwise mastery—relevant to disciplines like Śikṣā (phonetics) and Vyākaraṇa (grammar), where learning is built incrementally through daily practice.