Previous Verse
Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 4

Sṛṣṭi-varṇana, Bhārata-khaṇḍa-mahātmya, and Jagad-bhūgola

Creation, Glory of Bhārata, and World Geography

सृष्ट्यर्थं तु पुरा देवो दक्षिणाङ्गात्प्रजापतिम् । मध्येरुद्राख्यमीथानं जगदन्तकरं मुने ॥ ४ ॥

sṛṣṭyarthaṃ tu purā devo dakṣiṇāṅgātprajāpatim | madhyerudrākhyamīthānaṃ jagadantakaraṃ mune || 4 ||

เพื่อการสร้างสรรพ์ ในกาลก่อน พระผู้เป็นเจ้าทรงบังเกิดปรชาปติจากเบื้องขวา และจากส่วนกลางทรงปรากฏผู้มีนามว่ารุทระ ผู้ดุดันและเป็นผู้ยังความสิ้นสุดแห่งโลก โอ้มุนี

सृष्टि-अर्थम्for the purpose of creation
सृष्टि-अर्थम्:
प्रयोजन (Prayojana/प्रयोजन)
TypeNoun
Rootसृष्टि (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष-समास (सृष्ट्यर्थम् = सृष्टेः अर्थम्)
तुindeed/but
तु:
सम्बन्ध/वाक्य-सम्बन्ध (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle)
पुराformerly
पुरा:
कालाधिकरण (Kāla-adhikaraṇa/कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपुरा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb of time)
देवःthe god (Lord)
देवः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
दक्षिण-अङ्गात्from the right limb
दक्षिण-अङ्गात्:
अपादान (Apādāna/अपादान)
TypeNoun
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक) + अङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; कर्मधारय-समास (दक्षिणम् अङ्गम्)
प्रजापतिम्Prajāpati
प्रजापतिम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootप्रजापति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
मध्येin the middle
मध्ये:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (अव्ययीभाववत् प्रयोगः: ‘in the middle’)
रुद्र-आख्यम्named ‘Rudra’
रुद्र-आख्यम्:
विशेषण (Viśeṣaṇa/विशेषण)
TypeAdjective
Rootरुद्र (प्रातिपदिक) + आख्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष-समास (रुद्र इति आख्यं)
ईथानम्a seat/abode (reading: īthāna)
ईथानम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootईथान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (पाठान्तर/दुर्लभ-शब्दः; ‘स्थान/आसन/आधार’ इत्यर्थे)
जगत्-अन्त-करम्bringing about the end of the world
जगत्-अन्त-करम्:
विशेषण (Viśeṣaṇa/विशेषण)
TypeAdjective
Rootजगत् (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक) + कर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष-समास (जगतः अन्तं करोति)
मुनेO sage
मुने:
सम्बोधन (Sambodhana/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन

Sanatkumara (teaching Narada)

Vrata: none

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: vira

P
Prajapati
R
Rudra

FAQs

It frames creation and dissolution as coordinated divine functions: Prajāpati embodies generative order (progeny and continuity), while Rudra embodies transformative dissolution—both arising from the one Lord.

By presenting multiple cosmic powers as emanations of one supreme source, it supports bhakti as single-pointed devotion to the Lord beyond all functions—creator, sustainer, and dissolver.

Primarily Itihasa–Purana style cosmology rather than a Vedanga; indirectly it informs ritual and theology by clarifying deity-functions (Prajāpati for creation rites, Rudra for appeasement/śānti contexts).