Nirukta, Phonetic Variants, and Vedic Dhātu–Svara Taxonomy
तथा विकारनाशाभ्यां वर्णानां यत्र नारद । धातोर्योगातिशयी च संयोगः परिकीर्तितः ॥ ३ ॥
tathā vikāranāśābhyāṃ varṇānāṃ yatra nārada | dhātoryogātiśayī ca saṃyogaḥ parikīrtitaḥ || 3 ||
เช่นนั้นแล โอ้ นารท เมื่อในตัวอักษรมีทั้งการแปรเปลี่ยนและการตัดหาย และเมื่อด้วยการประกอบกับธาตุทำให้เกิดการประสานที่ทวีความเข้ม—สิ่งนั้นประกาศว่าเป็น ‘สังโยคะ’ (การประกอบ/การเชื่อม)
Sanatkumara (teaching Narada)
Vrata: none
Primary Rasa: shanta
Secondary Rasa: none
It emphasizes precision in śabda (sacred sound): correct understanding of how letters combine, change, or drop is part of disciplined Vedic learning, supporting accurate mantra recitation and thus steadiness of mind in Moksha-dharma.
Bhakti relies on sincere remembrance and chanting; this verse supports devotion indirectly by defining sound-combination principles so that names and mantras are pronounced and joined correctly, preserving intended meaning and devotional efficacy.
Vedāṅga śikṣā/vyākaraṇa: it points to phonetic/grammatical analysis—vikāra (sound change), nāśa (elision/lopa), and dhātu-yoga (root-based combination)—as criteria for identifying and explaining saṃyoga (conjunct formation/combination).