Previous Verse
Next Verse

Shloka 39

Adhyaya 88The Manifestation of the Matrikas and the Slaying of Raktabija

पलायनपरान् दृष्ट्वा दैत्यान् मातृगणार्दितान् ।

योध्धुमभ्याययौ क्रुद्धो रक्तबीजो महासुरः ॥

palāyanaparān dṛṣṭvā daityān mātṛgaṇārditān / yoddhum abhyāyayau kruddho raktabījo mahāsuraḥ

ครั้นเห็นเหล่าไทตยะคิดจะหลบหนี ถูกหมู่พระมารดา (มาตฤคณะ) ไล่ต้อน มหาสูรรักตพีชะโกรธจัด จึงพุ่งออกไปเพื่อรบ

पलायनपरान्intent on fleeing
पलायनपरान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootपलायन-पर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), बहुवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (पलायनस्य पराः = पलायनपराः)
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), पूर्वकालिक क्रिया; धातुः दृश् (पश्यति)
दैत्यान्the demons (Daityas)
दैत्यान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदैत्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
मातृगण-अर्दितान्afflicted by the Mothers’ host
मातृगण-अर्दितान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootमातृ-गण + अर्दित (कृदन्त, प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (मातृगणेन अर्दिताः)
योध्धुम्to fight
योध्धुम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Rootयुध् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (Infinitive), उद्देश्य/प्रयोजनार्थ
अभ्याययौcame forward/approached
अभ्याययौ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअभि-आ-या (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
क्रुद्धःangry
क्रुद्धः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootक्रुध् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (Past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
रक्तबीजःRaktabīja
रक्तबीजः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरक्त-बीज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः कर्मधारयः (रक्तं बीजं यस्य/रक्तबीजः—नाम)
महासुरःthe great demon
महासुरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहा-असुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः कर्मधारयः (महान् असुरः)
Frame narration within Devi Mahatmyam (traditional recitation voice; not the Jaimini–Mārkaṇḍeya bird-dialogue segment here)

{ "primaryRasa": "vira", "secondaryRasa": "raudra", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

MātṛkāsRaktabīja
Mātṛkās (Mothers); battlefield emanations of Devī’s powers
ShaktismDivine warfareProtection of cosmic orderAsuric aggression

FAQs

When adharma is cornered it often escalates; Raktabīja’s anger symbolizes the reactive intensification of egoic forces when confronted by divine order (śakti).

This passage is primarily not pañcalakṣaṇa material (sarga/pratisarga/vaṃśa/manvantara/vaṃśānucarita) but a dhārmic-ākhyāna (sacred narrative) embedded in the Purāṇa.

The Mātṛkās represent differentiated powers of consciousness; the demon’s advance indicates the surfacing of deeply rooted impressions (saṃskāras) when purification begins.