Previous Verse
Next Verse

Shloka 99

Adhyaya 8Harishchandra’s Trial: Truth, the Sale of Family, and Bondage to a Chandala

बाला दीनमुखी दृष्ट्वा बालं दीनमुखं पुरः ।

मां स्मरत्यसुखाविष्टा मोचयिष्यति नौ नृपः ॥

bālā dīnamukhī dṛṣṭvā bālaṃ dīnamukhaṃ puraḥ | māṃ smaraty asukhāviṣṭā mocayiṣyati nau nṛpaḥ ||

เมื่อเห็นเด็กสาวผู้มีใบหน้าเศร้าหมอง และเด็กน้อยตรงหน้าเธอผู้มีใบหน้าเศร้าหมองเช่นกัน นางจะถูกความโศกครอบงำและระลึกถึงเรา; ข้าแต่พระราชา ด้วยเหตุนั้นนางจักปลดปล่อยพวกเราให้พ้น

bālāthe girl
bālā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbālā (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (स्त्रीलिङ्ग), Prathamā vibhakti (प्रथमा/nom.), Ekavacana (एकवचन)
dīna-mukhīsad-faced
dīna-mukhī:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootdīna (प्रातिपदिक) + mukhinī/mukhī (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Prathamā, Ekavacana; viśeṣaṇa (विशेषण) of bālā
dṛṣṭvāhaving seen
dṛṣṭvā:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootdṛś (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त/त्वान्त), indeclinable verbal form; pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
bālamthe boy
bālam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootbāla (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (पुंलिङ्ग), Dvitīyā vibhakti (द्वितीया/acc.), Ekavacana
dīna-mukhamsad-faced
dīna-mukham:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootdīna (प्रातिपदिक) + mukha (प्रातिपदिक)
FormNapुंसकliṅga (नपुंसकलिङ्ग), Dvitīyā, Ekavacana; viśeṣaṇa of bālam
puraḥin front
puraḥ:
Deśādhikaraṇa (देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootpuras (प्रातिपदिक/अव्यय)
FormAvyaya; adverb (क्रियाविशेषण) meaning ‘in front/before’
māmme
mām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormSarvanāma (सर्वनाम), Dvitīyā, Ekavacana
smaratiremembers
smarati:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootsmṛ (धातु)
FormLaṭ lakāra (लट्/present), Prathama puruṣa (प्रथमपुरुष), Ekavacana; parasmaipada
asukha-āviṣṭāovercome by sorrow
asukha-āviṣṭā:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Roota-sukha (प्रातिपदिक) + āviṣṭa (कृदन्त-प्रातिपदिक, √viś/√viṣ)
FormStrīliṅga, Prathamā, Ekavacana; viśeṣaṇa of bālā; ‘asukhenāviṣṭā’ (तृतीया-तत्पुरुष)
mocayiṣyatiwill free
mocayiṣyati:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootmuc (धातु)
FormLuṭ lakāra (लुट्/future), Prathama puruṣa, Ekavacana; causative sense (णिच्) ‘will cause to be released’
nauof us two
nau:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormSarvanāma; Ṣaṣṭhī vibhakti (षष्ठी/gen.), Dvivacana (द्विवचन) ‘of us two’ (enclitic)
nṛpaḥthe king
nṛpaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnṛpa (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana
Narrative voice within the Devi Mahatmyam (Suratha–Samadhi dialogue context)
Devī (Durgā/Caṇḍikā)
Devi as the compassionate liberator who responds when remembered (smaraṇa)
ShaktismDevī-smaraṇa (remembrance of the Goddess)CompassionDeliverance from sufferingHuman grief as catalyst for turning to the Divine

FAQs

Sorrow (duḥkha/asukha) can become a doorway to grace: when beings, moved by compassion and pain, genuinely remember the Divine (Devī-smaraṇa), that turning of consciousness itself becomes the means by which bondage and distress are loosened.

Primarily outside the strict pancalakṣaṇa categories; it belongs to dharma/upākhyāna (didactic narrative) within the Devi Mahatmyam. Indirectly it supports dharma by illustrating śaraṇāgati (seeking refuge) and the fruit of devotion.

The ‘two sorrowful faces’ (the girl and the child) can be read as symbols of the jīva’s vulnerable states—innocence and dependency—prompting the awakening of remembrance. ‘Remembering me’ signifies the reorientation of mind (smṛti) toward Śakti, which dissolves constriction (bandha) and brings release (mokṣa-like ‘mocana’) even amid worldly affliction.