HomeMarkandeya PuranaAdhy. 8Shloka 174

Shloka 174

Adhyaya 8Vasu's Redemption

तस्याः विलापशब्दं तमाकर्ण्य स नराधिपः ।

जगाम त्वरितोऽत्रेति भविता मृतकम्बलः ॥

tasyā vilāpaśabdaṃ tam ākarṇya sa narādhipaḥ | jagāma tvarito ’treti bhavitā mṛtakambalaḥ ||

ครั้นได้ยินเสียงคร่ำครวญอันโศกเศร้าของนาง พระราชาก็รีบไปยังที่นั้น คิดว่า “แน่แท้ต้องเป็นมฤตกัมพลา”

तस्याःof her
तस्याः:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/षष्ठी), एकवचनम्; सर्वनाम-रूपम्
विलापशब्दम्the sound of lamentation
विलापशब्दम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootविलाप-शब्द (प्रातिपदिक; विलाप + शब्द)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/द्वितीया), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (विलापस्य शब्दः)
तम्that (sound)
तम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/द्वितीया), एकवचनम्; सर्वनाम-रूपम्
आकर्ण्यhaving heard
आकर्ण्य:
क्रियाविशेषण (Adverbial to main verb)
TypeVerb
Rootआ + कर्ण् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), “having heard”
सःhe
सः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/प्रथमा), एकवचनम्; सर्वनाम-रूपम्
नराधिपःthe king
नराधिपः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootनर-अधिप (प्रातिपदिक; नर + अधिप)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/प्रथमा), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (नराणाम् अधिपः)
जगामwent
जगाम:
क्रिया (Main action)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect/लिट्), प्रथम-पुरुषः (3rd), एकवचनम्; परस्मैपदम्
त्वरितःhurried
त्वरितः:
कर्तृविशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootत्वरित (कृदन्त-प्रातिपदिक; त्वर् धातोः क्त)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त विशेषणम्
अत्रhere
अत्र:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formअव्ययम्; देशवाचक-अव्यय (locative adverb)
इतिthus
इति:
वाक्यचिह्न (Quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्ययम्; वाक्य-समाप्ति/उद्धरणसूचक (quotative particle)
भविताwill become
भविता:
क्रियापूरक/भविष्यत्कर्ता (Predicative/agentive)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलृट्-अर्थे क्तृ-प्रत्ययान्त (Agent noun used as future periphrastic sense); पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; “one who will be / will become”
मृतकम्बलःa dead blanket (i.e., lifeless/ruined)
मृतकम्बलः:
क्रियापूरक (Predicate nominative)
TypeNoun
Rootमृत-कम्बल (प्रातिपदिक; मृत + कम्बल)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारयः (मृतः इव/मृतः कम्बलः)
Narrator (within the Purāṇic frame) describing the king’s actions

{ "primaryRasa": "karuna", "secondaryRasa": "vira", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

GriefMisfortune and fate (kṛtānta)Royal narrativeRecognition and separation

FAQs

Sorrow moves even a powerful ruler; in dharma-narratives, kingship does not exempt one from duḥkha, and compassion/urgency in response to suffering is portrayed as a human (and royal) duty.

Primarily Ākhyāna/vaṃśānucarita-style narrative (connected to royal lineage stories), not sarga/pratisarga; it functions as didactic history within the Purāṇic storytelling mode.

The ‘lament’ acts as a karmic summons: the jīva is drawn toward the consequence-field it must face. The name ‘Mṛtakambala’ (lit. ‘dead-blanket/covering’) can symbolically suggest the shroud of mortality that envelops worldly identity.