Previous Verse
Next Verse

Shloka 44

Adhyaya 74King Svarashtra, the Deer-Queen’s Curse, and the Rise of Tamasa Manu

मार्कण्डेय उवाच एवमुक्तस्ततः सोऽपि राजा प्राप्य परां मुदम् ।

पुत्रो ममारिञ्जित्वेति पृथिव्यां भविता मनुः ॥

mārkaṇḍeya uvāca evam uktas tataḥ so 'pi rājā prāpya parāṃ mudam / putro mamāriñjitveti pṛthivyāṃ bhavitā manuḥ

มารกัณฑेयกล่าวว่า ครั้นถูกกล่าวดังนี้แล้ว พระราชาก็ถึงความปีติยินดียิ่ง ด้วยดำริว่า ‘บุตรของเราจักพิชิตศัตรู แล้วเป็นมนูบนแผ่นดิน’

मार्कण्डेयःMārkaṇḍeya
मार्कण्डेयः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootमार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, परस्मैपद
एवम्thus
एवम्:
सम्बन्ध (Sambandha/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb: thus)
उक्तःaddressed/spoken to
उक्तः:
कर्ता-विशेषण (Kartṛ-viśeṣaṇa)
TypeVerb
Root√वच् (धातु) + उक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि (having been spoken to)
ततःthen
ततः:
देशकाल-अधिकरण (Deśa-kāla adverbial)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (then/thereafter)
सःhe
सः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अपिalso
अपि:
सम्बन्ध (Sambandha/Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअन्वय-अव्यय (also)
राजाthe king
राजा:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
प्राप्यhaving obtained
प्राप्य:
क्रियाविशेषण (Kriyā-viśeṣaṇa)
TypeVerb
Rootप्र + √आप् (धातु)
Formल्यप्/क्त्वा-समकक्ष अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वक्रिया
पराम्supreme, great
पराम्:
कर्म-विशेषण (Karma-viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootपरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of मुदम्)
मुदम्joy
मुदम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootमुद् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
पुत्रःson
पुत्रः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
ममmy
मम:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
अरिञ्जित्वा(named) Ariñjit
अरिञ्जित्वा:
सम्बन्ध (Sambandha/Quotation)
TypeIndeclinable
Rootअरिञ्जि (प्रातिपदिक; नाम) + इति (अव्यय) / वा: अरिञ्जित्वा as quoted form
Formउद्धरण-रूप (quoted name) इति-पूर्वपदेन संबद्ध; पाठभेदसम्भवः (name-form; possibly 'Ariñjit' as proper noun)
इतिthus (called)
इति:
सम्बन्ध (Sambandha/Quotation)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण-चिह्नक-अव्यय (quotative particle)
पृथिव्याम्on earth
पृथिव्याम्:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
भविताwill be
भविता:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; परस्मैपद-रूप 'भविता' (he will be)
मनुःManu
मनुः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootमनु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
Mārkaṇḍeya as narrator (frame speaker not provided in input)
Narrative framingRoyal aspiration aligned with cosmic orderManu as lawgiver archetype

FAQs

Legitimate joy arises when personal lineage is perceived as serving a larger dharmic function—here, the birth of a Manu, emblem of ordered society.

Manvantara: the narrative explicitly points to the emergence of a Manu, a central organizing feature of Purāṇic time-cycles.

The king’s joy reflects the inward recognition that individual life-events can be vehicles for cosmic administration (ṛta/dharma) through the Manu principle.