Previous Verse
Next Verse

Shloka 11

Adhyaya 73The Uttama Manvantara: Classes of Devas, Indra Sushanti, and the Royal Lineage

तत्सूतिसम्भवैर्भूमिः पालिताभून्नरेश्वरैः ।

यावन्मन्वन्तर तस्य मनोरुत्तमतेजसः ॥

tatsūtisambhavair bhūmiḥ pālitābhūn nareśvaraiḥ | yāvan manvantara tasya manor uttamatejasaḥ ||

กษัตริย์ผู้กำเนิดจากเชื้อสายของท่านได้พิทักษ์แผ่นดิน ตราบเท่าที่มันวันตระของพระมนูผู้รุ่งเรืองนั้นดำรงอยู่

तत्of that
तत्:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सर्वनाम (pronoun) — ‘of that’ (समासे पूर्वपद-निर्देशक)
सूतिbirth, bringing forth
सूति:
सम्बन्ध (समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootसूति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (in compound stem; base form)
सम्भवैःby the descendants/originated ones
सम्भवैः:
करण (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootसम्भव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन
भूमिःthe earth
भूमिः:
कर्ता (कर्तृ/Subject)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
पालिताwas protected/ruled
पालिता:
कर्म (कर्म/Patient; in passive construction)
TypeVerb
Rootपालित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √पाल् (धातु) + क्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; agrees with ‘भूमिः’
अभूत्was
अभूत्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formलङ् (Imperfect/लङ्), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, परस्मैपद
नर-ईश्वरैःby the kings (lords of men)
नर-ईश्वरैः:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘नराणाम् ईश्वराः’); पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन
यावत्as long as, until
यावत्:
कालाधिकरण (Time limit/काल)
TypeIndeclinable
Rootयावत् (अव्यय)
Formअव्यय; परिमाण/अवधि-निर्देशक (limit marker)
मन्वन्तरम्(a) manvantara period
मन्वन्तरम्:
कालाधिकरण (Time span/काल)
TypeNoun
Rootमन्वन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; ‘यावत्’ इत्यस्य अवध्यर्थे
तस्यof him/that
तस्य:
सम्बन्ध (Genitive/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सर्वनाम
मनोर्of Manu
मनोर्:
सम्बन्ध (Genitive/षष्ठी)
TypeNoun
Rootमनु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; ‘मनु’ इत्यस्य षष्ठी-एकवचन (मनॊः)
उत्तम-तेजसःof the most radiant
उत्तम-तेजसः:
विशेषण (Adjectival qualifier)
TypeAdjective
Rootउत्तम (प्रातिपदिक) + तेजस् (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयसमास (‘उत्तमं तेजः यस्य’/‘उत्तमं तेजः’); पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; qualifies ‘मनु’
Puranic narrator
KingshipCosmic timeProtection of earth (bhū-pālana)

FAQs

The king’s archetypal duty is bhū-pālana (protection of the earth and subjects); governance is treated as a sacred continuity aligned with cosmic time-cycles.

Manvantara and Vaṃśa: it links the Manu-era to the sustaining royal line that operates within it.

‘Earth protected throughout the Manvantara’ implies dharma as a stabilizing force that must be renewed generation by generation to match the rhythm of cosmic cycles.