Previous Verse
Next Verse

Shloka 36

Adhyaya 61The Second Manvantara Begins: The Brahmin’s Swift Journey and Varuthini’s Temptation on Himavat

तस्मिन् दृष्टे ततः साभूद् द्विजवर्ये वरूथिनी ।

मदनाकृष्टहृदया सानुरागा हि तत्क्षणात् ॥

tasmin dṛṣṭe tataḥ sābhūd dvijavarye varūthinī | madanākṛṣṭahṛdayā sānurāgā hi tatkṣaṇāt ||

ครั้นนางวรูถินีเห็นพราหมณ์ผู้ประเสริฐนั้น ก็พลันเต็มเปี่ยมด้วยความเสน่หา; ดวงใจถูกกามะดึงดูดในทันที

तस्मिन्in him / when he
तस्मिन्:
Adhikaraṇa (अधिकरण) (सप्तमी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
दृष्टेwhen (he was) seen
दृष्टे:
Adhikaraṇa (अधिकरण) (locative absolute)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु) + दृष्ट (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), सप्तमी, एकवचन; ‘तस्मिन् दृष्टे’ = सति (locative absolute)
ततःthen
ततः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; तस्मात्/ततः = तदनन्तरम् (adverb: then/thereupon)
साshe
सा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अभूत्became
अभूत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलुङ् (aorist), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
द्विजवर्येin/for the best brāhmaṇa
द्विजवर्ये:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootद्विज + वर्य (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास: द्विजेषु वर्यः; पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘द्विजवर्ये’ = ‘श्रेष्ठे ब्राह्मणे’
वरूथिनीVarūthinī
वरूथिनी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवरूथिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
मदनCupid (Madana)
मदन:
Hetu (हेतु) (समासार्थे)
TypeNoun
Rootमदन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; समासपूर्वपद (Love-god)
आकृष्टहृदयाwhose heart was drawn (by Cupid)
आकृष्टहृदया:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootआ-√कृष् (धातु) + आकृष्ट (कृदन्त) + हृदय (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास: आकृष्टं हृदयं यस्याः सा; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘वरूथिनी’ इति विशेषणम्
सानुरागाfull of affection
सानुरागा:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस + अनुराग (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष/उपपदसमास: अनुरागेण सह (with love); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
हिindeed
हि:
Sambandha/Particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic/causal particle)
तत्क्षणात्immediately
तत्क्षणात्:
Kāla (काल) (time adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतत् + क्षण (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास: तत् क्षणम् (at that moment) → तत्क्षणात्; पञ्चमी एकवचनरूपेण अव्ययीभाववत् (ablatival adverb)
Narrated by Mārkaṇḍeya

{ "primaryRasa": "shringara", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Kāma/Madana (implicit)
Sudden desireKāma as a forceNarrative tension

FAQs

Desire is portrayed as an impersonal force (‘Madana’) that can seize the heart instantly; ethical strength is measured by response, not by the mere arising of attraction.

Ākhyāna with implicit dharma-psychology; it sets up the moral test typical of Purāṇic instruction-through-story.

‘Madana drawing the heart’ indicates citta-vṛtti being pulled outward; the episode can be read as an allegory of prāṇa and mind moving toward viṣaya unless checked by tapas/viveka.