Shloka 7

Adhyaya 60Surya Worship

मेरुवर्षं मया प्रोक्तं मध्यमं यदिलावृतम् ।

न तत्र सूर्यस्तपति न ते जीर्यन्ति मानवाः ॥

meru-varṣaṃ mayā proktaṃ madhyamaṃ yad ilāvṛtam | na tatra sūryas tapati na te jīryanti mānavāḥ ||

ข้าพเจ้าได้พรรณนาถึงแดนเมรุ คือแผ่นดินกลางที่เรียกว่าอิลาวฤต ที่นั่นดวงอาทิตย์ไม่แผดเผา และมนุษย์ที่นั่นไม่แก่ชรา

मेरुवर्षम्Meruvarṣa (a region)
मेरुवर्षम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootमेरु-वर्ष (प्रातिपदिक; मेरु + वर्ष)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
मयाby me
मया:
करण (Karaṇa/Instrument; agent in passive sense)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/तृतीया), एकवचन
प्रोक्तम्told/declared
प्रोक्तम्:
क्रियाविशेषण/विधेय (predicative participle)
TypeVerb
Rootप्र + वच् (धातु) → प्रोक्त (भूतकर्मणि कृदन्त/क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (मेरुवर्षम् इति कर्म, प्रोक्तम् इति विधेय)
मध्यमम्middle/central
मध्यमम्:
विशेषण (qualifier of मेरुवर्षम्)
TypeAdjective
Rootमध्यम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (agreeing with मेरुवर्षम्)
यत्which
यत्:
सम्बन्ध (relative connector)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)
इलावृतम्Ilāvṛta (name of a region)
इलावृतम्:
समनाधिकरण (apposition with यत्)
TypeNoun
Rootइलावृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (यत् इत्यस्य विशेष्य/समनाधिकरण)
not
:
निषेध (negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
तत्रthere
तत्र:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb)
सूर्यःthe sun
सूर्यः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तपतिshines/burns
तपति:
क्रिया (verbal predicate)
TypeVerb
Rootतप् (धातु)
Formलट्-लकार (Present/लट्), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
not
:
निषेध (negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
तेthey
ते:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
जीर्यन्तिgrow old/decay
जीर्यन्ति:
क्रिया (verbal predicate)
TypeVerb
Rootजॄ (धातु)
Formलट्-लकार (Present/लट्), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
मानवाःhumans
मानवाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootमानव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
Puranic narrator describing cosmic geography (frame-speaker not explicit in the provided excerpt)

{ "primaryRasa": "adbhuta", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

CosmologySacred GeographyMeruIlāvṛtaNon-scorching sun motifAgelessness

FAQs

The ‘center’ (madhyama) is portrayed as balanced—neither harsh heat nor decay—reflecting the Purāṇic ideal of the middle as harmony and stability, akin to dharmic equilibrium.

Again chiefly cosmography within sarga/pratisarga-oriented description: the world’s central axis (Meru) and the properties of its surrounding land.

Meru as axis mundi corresponds to the inner ‘spinal axis’/suṣumṇā in later yogic readings; ‘sun not scorching’ suggests transformed tejas—illumination without burning, i.e., wisdom without agitation.