Previous Verse
Next Verse

Shloka 11

Adhyaya 54Cosmography of Jambudvipa: Continents, Oceans, Varshas, and Mount Meru

दशभिर्दशभिर्न्यूनैः सहस्रैस्तैः परस्परम् ।

द्विसाहस्त्रोच्छ्रयाः सर्वे तावद्विस्तारिणश्च ते ॥

daśabhir daśabhir nyūnaiḥ sahasrais taiḥ parasparam | dvi-sāhastra-ucchrayāḥ sarve tāvad vistāriṇaś ca te ||

ภูเขาเหล่านั้นแยกจากกันด้วยระยะหนึ่งหมื่นโยชน์ และแต่ละลูกลดลงทีละสิบโยชน์ตามลำดับ ทั้งหมดสูงสองพันโยชน์ และมีความกว้างเท่ากันโดยประมาณเดียวกัน.

daśabhiḥby tens
daśabhiḥ:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeAdjective
Rootdaśa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे (neuter), तृतीया विभक्तिः (Instrumental/3rd), बहुवचनम् (Plural); संख्याविशेषणम् (numeral adjective)
daśabhiḥby tens
daśabhiḥ:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeAdjective
Rootdaśa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, तृतीया, बहुवचनम्; संख्याविशेषणम्
nyūnaiḥless (by)
nyūnaiḥ:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeAdjective
Rootnyūna (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे (masculine) / नपुंसकलिङ्गे (neuter) सम्भवम्, तृतीया विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम् (qualifier)
sahasraiḥby thousands
sahasraiḥ:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootsahasra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, तृतीया विभक्तिः, बहुवचनम्
taiḥby those
taiḥ:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया विभक्तिः, बहुवचनम्; सर्वनाम (pronoun)
parasparammutually, with one another
parasparam:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Locative sense)
TypeIndeclinable
Rootparaspara (प्रातिपदिक)
Formअव्ययम् (indeclinable); परस्पर-अर्थे (reciprocal adverb)
dvi-sāhastra-ucchrayāḥhaving a height of two thousand
dvi-sāhastra-ucchrayāḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootdvi (प्रातिपदिक) + sāhastra (प्रातिपदिक) + ucchraya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा विभक्तिः (Nominative/1st), बहुवचनम्; विशेषणम्; समासः—तत्पुरुषः (संख्यापूर्वक-निर्देशः: ‘द्विसाहस्र’ = two-thousand, ततः ‘उच्छ्रय’ = height)
sarveall
sarve:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा विभक्तिः, बहुवचनम्; सर्वनामसदृश-विशेषणम् (universal adjective)
tāvat-vistāriṇaḥextended to that same extent
tāvat-vistāriṇaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Roottāvat (अव्यय/प्रातिपदिक-प्रयोग) + vistārin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम्; समासः—अव्ययीभावः (‘तावत्’ = so much, ‘विस्तारिन्’ = spreading/extended)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्ययम्; समुच्चयार्थक-निपातः (conjunction)
tethey
te:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा विभक्तिः, बहुवचनम्; सर्वनाम
Unnamed Purāṇic narrator describing cosmic geography (frame-speakers not explicit in this excerpt)

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

CosmologySacred GeographyPurāṇic MeasurementsProportion/Order

FAQs

The insistence on measured spacing and proportion reflects the Purāṇic preference for harmony and balance—an analogue to measured conduct (mita-ācāra) in dharma.

Still within 'Sthāna'—quantifying the world’s structural features.

Regular measures can be used as a meditative grid: the mind is trained to perceive order behind multiplicity, a step toward seeing unity behind diverse forms.