Previous Verse
Next Verse

Shloka 18

Adhyaya 50Mind-Born Progeny, Svayambhuva Manu’s Lineage, and Brahmā’s Ordinance to Duḥsaha (Alakṣmī’s Retinue)

यज्ञस्य दक्षिणायान्तु पुत्रा द्वादश जज्ञिरे ।

यामा इति समाख्याता देवाḥ स्वायम्भुवोऽन्तरे ॥

yajñasya dakṣiṇāyāntu putrā dvādaśa jajñire | yāmā iti samākhyātā devāḥ svāyambhuvo 'ntare ||

จากยัชญะและทักษิณา บังเกิดบุตรชายสิบสององค์ เรียกว่า “ยามะ”; ในสวายัมภูวมนวันตระ พวกเขาเป็นเหล่าเทวะ.

यज्ञस्यof Yajña
यज्ञस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन
दक्षिणायाम्in/through Dakṣiṇā
दक्षिणायाम्:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootदक्षिणा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle), विरोध/अन्वयार्थ
पुत्राःsons
पुत्राः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), बहुवचन
द्वादशtwelve
द्वादश:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वादश (संख्या-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्या; बहुवचनार्थे विशेषण (numeral adjective)
जज्ञिरेwere born
जज्ञिरे:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), आत्मनेपद, प्रथम-पुरुष, बहुवचन
यामाःYāmas (a class of gods)
यामाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयाम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), बहुवचन
इतिthus/“as”
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण-चिह्न/इत्यर्थक (quotative particle)
समाख्याताःwere called/named
समाख्याताः:
Kriyā (क्रिया/विधेय)
TypeVerb
Rootसम्-आ-ख्या (धातु)
Formकृदन्त; भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
देवाःgods
देवाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), बहुवचन
स्वायम्भुवःbelonging to Svāyambhuva (Manu)
स्वायम्भुवः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्वायम्भुव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), बहुवचन; समासः स्वयम्+भू (उपपद-तत्पुरुष/तद्धित-निर्मित)
अन्तरेin the interval/period
अन्तरे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन; ‘अन्तरे’ = in the period (antara)
Not explicitly indicated in the provided excerpt (genealogical narration within the Purāṇic frame).
YajñaDakṣiṇāYāmas
CosmologyGenealogyManvantara

FAQs

The text links cosmic time and governance to sacrificial order: divine functionaries (devas) arise from yajña, indicating that harmony in worlds is sustained by dharmic action and proper offering.

Manvantara: it explicitly locates a set of devas within the Svāyambhuva Manvantara and provides lineage data supporting Purāṇic chronology.

The number twelve can mirror completeness in cyclical time (months/ādityas-like symbolism). The Yāmas as ‘time-divisions’/guardians suggest ordered rhythm emerging from yajña.