Previous Verse
Next Verse

Shloka 35

Adhyaya 47Brahma’s Awakening and the Ninefold Scheme of Creation

अष्टमोऽनुग्रहः सर्गः सात्त्विकस्तामसश्च सः ।

पञ्चैते वैकृताः सर्गाः प्राकृतास्तु त्रयः स्मृताः ॥

aṣṭamo 'nugrahaḥ sargaḥ sāttvikastāmasaśca saḥ / pañcaite vaikṛtāḥ sargāḥ prākṛtāstu trayaḥ smṛtāḥ

การสร้างครั้งที่แปดคือ ‘อนุครหะ’ เป็นทั้งฝ่ายสัตตวะและฝ่ายตมะ. ทั้งห้านี้เป็นการสร้างแบบไวกริตะ ส่วนการสร้างแบบปรากฤตะถูกจดจำว่ามีสาม.

अष्टमःeighth
अष्टमः:
विशेषण (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootअष्टम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रमवाचक-विशेषण
अनुग्रहःfavor; grace
अनुग्रहः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootअनुग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सर्गःcreation
सर्गः:
समानााधिकरण (Apposition)
TypeNoun
Rootसर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सात्त्विकःsāttvic (pure)
सात्त्विकः:
विशेषण (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootसात्त्विक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
तामसःtāmasic (dark)
तामसः:
विशेषण (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootतामस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
and
:
सम्बन्धसूचक (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
सःthat
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पञ्चfive
पञ्च:
विशेषण (Numeral modifier)
TypeAdjective
Rootपञ्च (संख्याशब्द-प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
Formसंख्यावाचक; (अत्र) प्रथमा, बहुवचनार्थे अव्ययवत् प्रयोगः; ‘five’
एतेthese
एते:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; संकेतवाचक सर्वनाम
वैindeed
वै:
सम्बन्धसूचक (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphasis)
वैकृताःmodified; secondary
वैकृताः:
विशेषण (Adjectival modifier)
TypeAdjective
Rootवैकृत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण
सर्गाःcreations
सर्गाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootसर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
प्राकृताःprimary; original
प्राकृताः:
विशेषण (Adjectival modifier)
TypeAdjective
Rootप्राकृत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण
तुbut
तु:
सम्बन्धसूचक (Contrast)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
त्रयःthree
त्रयः:
विशेषण (Numeral modifier)
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्याशब्द-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; संख्यावाचक विशेषण
स्मृताःare said/considered
स्मृताः:
क्रियापद (Predicate; passive)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + त (कृत्)
Formभूतकर्मणि कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘are said’
Cosmological narration within the Markandeya Purana’s teaching context (speaker not specified in the provided excerpt)

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

CosmologyGuṇas (sattva/tamas)Classification systemsPañcalakṣaṇa: Sarga

FAQs

Even ‘grace’ in the world appears through guṇas; outcomes can elevate (sattva) or bind (tamas). The ethical implication is to cultivate sattva so that anugraha is received/expressed as clarity rather than inertia.

Sarga: it explicitly summarizes the prākṛta (3) and vaikṛta (5) groupings within the ninefold scheme.

The pairing of sāttvika and tāmasa within anugraha hints that ‘help’ or ‘boons’ can function either as liberation-aids or as further entanglements, depending on the recipient’s guṇa-condition.