Previous Verse
Next Verse

Shloka 25

Adhyaya 46Cosmic Dissolution, the Emergence of Brahma, and the Measures of Time (Yugas, Manvantaras, and Brahma’s Day)

तैः षड्भिरयनं वर्षं द्वेऽयने दक्षिणोत्तरे ।

तद्देवाना्महोरात्रं दिनं तत्रोत्तरायणम् ॥

taiḥ ṣaḍbhir ayanaṃ varṣaṃ dve ’yane dakṣiṇottare | tad devānām ahorātraṃ dinaṃ tatrôttarāyaṇam ||

หกเดือนเป็นหนึ่งอายนะ (ayana); หนึ่งปีมีสองอายนะ—ทักษิณายนะและอุตตรายนะ ปีนั้นเองเป็นวันและคืนของเหล่าเทพ: อุตตรายนะเป็นกลางวันของท่าน และทักษิณายนะเป็นกลางคืนของท่าน

तैःby those (i.e., months)
तैः:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन
षड्भिःby six
षड्भिः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootषष् (संख्या-प्रातिपदिक)
Formतृतीया-विभक्ति, बहुवचन; संख्याविशेषण
अयनम्an ayana (half-year)
अयनम्:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootअयन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
वर्षम्a year
वर्षम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
द्वेtwo
द्वे:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootद्वि (संख्या-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; संख्याविशेषण
अयनेtwo ayanas
अयने:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootअयन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन
दक्षिण-उत्तरेsouthern and northern
दक्षिण-उत्तरे:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक) + उत्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; द्वन्द्व (as names of the two ayanas)
तत्that
तत्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (referring to following)
देवानाम्of the gods
देवानाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन
अहोरात्रम्day-and-night
अहोरात्रम्:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootअहोरात्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; द्वन्द्व
दिनम्day
दिनम्:
प्रथमा-सम्बन्ध (Predicative/identifier)
TypeNoun
Rootदिन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
तत्रthere/in that context
तत्र:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative sense)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय (adverb of place/ संदर्भ)
उत्तरायणम्the northern course (uttarāyaṇa)
उत्तरायणम्:
प्रथमा-सम्बन्ध (Predicative/identifier)
TypeNoun
Rootउत्तर (प्रातिपदिक) + अयन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (उत्तरस्य अयनम्)
Didactic narrator; standard Purāṇic mapping of human and divine time.

{ "primaryRasa": "adbhuta", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Devas (collective)
CosmologyDivine timeUttarāyaṇa/Dakṣiṇāyana

FAQs

Perspective transforms reality: what is a year to humans is a day to devas—prompting detachment from short-term anxieties and steadiness in dharma.

Cosmic time framework that underlies manvantara lengths and yuga computations used in vaṃśa histories.

Uttarāyaṇa as ‘day’ symbolizes ascent/illumination; dakṣiṇāyana as ‘night’ symbolizes withdrawal—mirroring yogic expansion and contraction.