Shloka 63

Adhyaya 43The Sun's Course

दिष्ट्या त्वत्पादयुगलं मम स्मृतिपथं गतम् ।

दिष्ट्या त्वदुक्तयः सर्वा मम चेतसि संस्थिताः ॥

diṣṭyā tvat-pāda-yugalaṃ mama smṛti-pathaṃ gatam /

diṣṭyā tvad-uktayaḥ sarvā mama cetasi saṃsthitāḥ

ด้วยบุญวาสนา คู่พระบาทของท่านได้เข้าสู่หนทางแห่งความระลึกของข้าพเจ้า; และด้วยบุญวาสนา คำสั่งสอนทั้งปวงของท่านได้ตั้งมั่นในจิตของข้าพเจ้าอย่างแน่วแน่।

दिष्ट्याfortunately; by good luck
दिष्ट्या:
Sambandha (सम्बन्धः/भावसूचक)
TypeIndeclinable
Rootदिष्टि (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (Avyaya), भावे—‘सौभाग्येन/शुभेन’ इत्यर्थे; interjection/adverbial usage
त्वत्your
त्वत्:
Sambandha (सम्बन्धः/Genitive)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (Pronoun), षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन (Singular); ‘तव’ अर्थे
पादयुगलम्pair of feet
पादयुगलम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootपाद (प्रातिपदिक) + युगल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘पादयोः युगलम्’
ममmy
मम:
Sambandha (सम्बन्धः/Genitive)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (Pronoun), षष्ठी (6th), एकवचन; ‘मे’ अर्थे
स्मृतिपथम्path of memory; recollection
स्मृतिपथम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootस्मृति (प्रातिपदिक) + पथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘स्मृतेः पथः’
गतम्has come; has reached
गतम्:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formकृदन्त—क्त (Past passive participle/कृत्-प्रत्ययः क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘गतम्’ = has gone/has come (agreeing with पादयुगलम्)
दिष्ट्याfortunately
दिष्ट्या:
Sambandha (सम्बन्धः/भावसूचक)
TypeIndeclinable
Rootदिष्टि (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (Avyaya), पुनरुक्त-प्रयोगः; interjection/adverb
त्वत्your
त्वत्:
Sambandha (सम्बन्धः/Genitive)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी, एकवचन; ‘तव’
उक्तयःsayings; utterances
उक्तयः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootउक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा (1st), बहुवचन (Plural)
सर्वाःall
सर्वाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् (qualifying उक्तयः)
ममmy
मम:
Sambandha (सम्बन्धः/Genitive)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी, एकवचन
चेतसिin (my) mind
चेतसि:
Adhikarana (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootचेतस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन
संस्थिताःare established; have settled
संस्थिताः:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootसम्-स्था (धातु)
Formकृदन्त—क्त (PPP), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘स्थिताः’ = have become established (agreeing with उक्तयः)
Alarka to Atri’s son

{ "primaryRasa": "bhakti", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Guru-smṛtiŚravaṇa-manana (hearing and internalizing teaching)Refuge at the guru’s feet

FAQs

Learning becomes transformative only when retained and lived. Remembering the guru (‘feet’) symbolizes commitment; retaining the teaching in the heart is the start of disciplined application.

Ancillary instruction (upadeśa) embedded in narrative; not a cosmological lakṣaṇa.

‘Feet in memory’ is an inner enthronement of the guru-principle. When instruction is ‘established in the citta,’ it indicates saṃskāra formation supportive of samādhi and liberation.