Previous Verse

Shloka 26

Adhyaya 41Yogic Conduct and the Discipline Leading to Siddhi

समाहितो ब्रह्मपरोऽप्रमादी शुचिस्तथैकान्तरतिर्यतेंद्रियः ।

समाप्नुयाद्योगमिमं महात्मा विमुक्तिमाप्रोति ततः स्वयोगतः ॥

samāhito brahmaparo 'pramādī śucis tathaikāntaratir yatendriyaḥ / samāpnuyād yogam imaṁ mahātmā vimuktim āproti tataḥ svayogataḥ

ผู้มีจิตตั้งมั่น ยึดมั่นในพรหมัน มีสติระวัง บริสุทธิ์ รักความสงัด และสำรวมอินทรีย์—มหาตมะเช่นนี้ย่อมบรรลุโยคะนี้; แล้วด้วยโยคะของตนเองย่อมถึงโมกษะ

समाहितःcollected, composed
समाहितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसमाहित (कृदन्त; √धा/धा-धातु, सम्+आ+धि)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; भूतकृदन्त (क्त), past passive participle; adjectival use
ब्रह्मपरःdevoted to Brahman
ब्रह्मपरः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootब्रह्म + पर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (ब्रह्मणि परः = devoted to Brahman)
अप्रमादीvigilant, not careless
अप्रमादी:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअप्रमादिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नञ्-समास/नकार-प्रत्यय (a-), ‘not negligent’
शुचिःpure
शुचिः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootशुचि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तथाand thus, likewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध/connecting)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; manner-adverb (प्रकारवाचक)
एकान्तरतिःdelight in solitude/one-pointed absorption
एकान्तरतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएकान्त + रति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी/सप्तमी-तत्पुरुष (एकान्ते रतिः = delight in solitude/one-pointedness)
यतेन्द्रियःwith restrained senses
यतेन्द्रियः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootयत + इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष (यतानि इन्द्रियाणि यस्य/यत-इन्द्रियः = restrained senses)
समाप्नुयात्should attain
समाप्नुयात्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√आप् (धातु) सम्+आप्
Formविधिलिङ् (Optative/विधिलिङ्), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; ‘should attain’
योगम्yoga
योगम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयोग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
इमम्this
इमम्:
Visheshana of Karma (कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम (pronoun) used adjectivally
महात्माthe great-souled one
महात्मा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय (महान् आत्मा = great-souled)
विमुक्तिम्liberation
विमुक्तिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootविमुक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आप्नोतिattains
आप्नोति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√आप् (धातु)
Formलट् (Present/लट्), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
ततःthereupon, from that
ततः:
Hetu/Apadana (अपादान/कारण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; ablatival adverb (तस्मात्-अर्थे)
स्वयोगतःthrough his own yoga
स्वयोगतः:
Karana/Hetu (करण/हेतु)
TypeIndeclinable
Rootस्व + योग + तस् (अव्यय-प्रत्यय)
Formअव्यय; तसिल्-प्रत्ययान्त (ablatival adverb); तत्पुरुष (स्वस्य योगात् = from/through one’s own yoga)
Dattātreya instructing (didactic yoga discourse)

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

YogaBrahman-realizationVigilance (apramāda)Liberation

FAQs

Liberation is portrayed as the fruit of sustained character and practice: vigilance, purity, solitude, and sense-restraint are not accessories but the operating conditions for yoga to mature into freedom.

A mokṣa-prakaraṇa (liberation-topic) inserted into the Purāṇa’s teaching portions; not a pancalakṣaṇa narrative unit.

‘By his own yoga’ emphasizes direct realization (aparokṣa-anubhava) rather than borrowed authority; the listed virtues are the subtle ‘guards’ preventing leakage of prāṇa and attention.