Shloka 47
Adhyaya 39 — Yoga Discipline: Posture, Breath Control, Sense Withdrawal, and Signs of Attainment
युञ्जीत योगं राजेन्द्र ! योगी सिद्ध्यर्थमादृतः ।
नातिशीते न चोष्णे वै न द्वन्द्वे नानिलात्मके ॥
yuñjīta yogaṃ rājendra! yogī siddhyartham ādṛtaḥ / nātiśīte na coṣṇe vai na dvandve nānilātmake
ข้าแต่มหาราชผู้ประเสริฐ โยคีผู้มุ่งบรรลุความสำเร็จพึงเพียรในโยคะ—ไม่ในความหนาวจัด ไม่ในความร้อนจัด ไม่ท่ามกลางสภาวะคู่ตรงข้ามที่รบกวน และไม่เมื่อกายหรือสิ่งแวดล้อมถูกครอบงำด้วยวาตะ (ลม)
{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "dharma", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }
FAQs
Yoga is not mere effort; it requires discernment about conditions. Extremes (heat/cold, agitation, vāta imbalance) obstruct steadiness (sthāiratā) and therefore should be avoided.
This passage is not primarily pancalakṣaṇa material (sarga/pratisarga/vaṃśa/manvantara/vaṃśānucarita). It belongs to didactic dharma-yoga teaching embedded within the Purāṇa’s instructional sections.
‘Dvandva’ and ‘anila’ indicate inner turbulence: the yogin must reduce oscillation of mind-prāṇa. Avoiding extremes is a practical symbol for cultivating the middle path that stabilizes prāṇa and attention.