Shloka 24

Adhyaya 30Dattatreya's Story

सर्वेषामेव वर्णानां बान्धवो नृपतिर्यतः ।

एतास्ते कथिता वत्स ! नित्यनैमित्तकास्तथा ॥

sarveṣām eva varṇānāṃ bāndhavo nṛpatir yataḥ | etās te kathitā vatsa! nityanaimittakās tathā ||

เพราะพระราชาโดยแท้จริงเป็นญาติของวรรณะทั้งปวง ดังนั้น ลูกเอ๋ย พิธีเหล่านี้ได้อธิบายแก่เจ้าแล้วว่าเป็นธรรมหน้าที่ทั้งแบบนิตย์และไนมิตติกะ (ที่ต้องทำเป็นประจำและที่ทำตามโอกาส)

सर्वेषाम्of all
सर्वेषाम्:
सम्बन्ध (Genitive/Relation)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/षष्ठी), बहुवचन; वर्णानाम्-विशेषण
एवindeed
एव:
अवधारण (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिश्चय/अवधारण-अव्यय (emphatic particle)
वर्णानाम्of the social classes (varṇas)
वर्णानाम्:
सम्बन्ध (Genitive/Relation)
TypeNoun
Rootवर्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/षष्ठी), बहुवचन
बान्धवःkinsman/guardian
बान्धवः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootबान्धव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), एकवचन
नृपतिःthe king
नृपतिः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootनृपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), एकवचन; बान्धवः इति विशेष्य-समनाधिकरण
यतःsince/because
यतः:
हेतु (Cause)
TypeIndeclinable
Rootयतः (अव्यय)
Formहेतु-अव्यय (causal indeclinable: 'because/since')
एताःthese (things)
एताः:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), बहुवचन; (क्रियाः/विधयः) इति अनुक्त-विशेष्य
तेto you
ते:
सम्प्रदान (Sampradāna/Recipient)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formचतुर्थी-विभक्ति (4th/चतुर्थी), एकवचन; सम्प्रदान (to you)
कथिताःhave been told
कथिताः:
क्रिया (Predicative/Verbal)
TypeVerb
Rootकथ् (धातु)
Formकृदन्त—क्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; एताः इति सह समन्वय; कर्मणि-प्रयोगार्थः (said/told)
वत्सdear child
वत्स:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootवत्स (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (Vocative), एकवचन
नित्य-नैमित्तकाःregular and occasional (rites)
नित्य-नैमित्तकाः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootनित्य (प्रातिपदिक) + नैमित्तक (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः (नित्याश्च नैमित्तकाश्च) — qualifying एताः
तथाthus/also
तथा:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formउपमान/प्रकार-अव्यय (adverb: 'thus/so/also')
Madālasā instructing (within Alarka-anuśāsana frame)

{ "primaryRasa": "dharma", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

DharmaRāja-dharmaSocial obligationŚrāddha classification

FAQs

Governance is framed as familial responsibility: the king’s role is protective and substitutive, ensuring dharmic continuity for all subjects, including ritual obligations that maintain social and ancestral order.

Not a direct pañcalakṣaṇa unit; it is prescriptive dharma instruction embedded in the Purāṇic narrative framework.

The ‘king as kinsman’ points to an integral view of society: the individual’s ritual debt (ṛṇa) is upheld by the collective dharmic structure when private capacity is absent.