Previous Verse
Next Verse

Shloka 2

Adhyaya 28Alarka Inquires into Varna and Ashrama Dharma; Madalasa Defines the Fourfold Duties

अलर्क उवाच कथितोऽयं महाभागे ! राज्यतन्त्राश्रितस्त्वया ।

धर्मं तमहमिच्छामि श्रोतुं वर्णाश्रमात्मकम् ॥

alarka uvāca kathito 'yaṃ mahābhāge! rājyatantrāśritas tvayā / dharmaṃ tam aham icchāmi śrotuṃ varṇāśramātmakam

อาลรกะกล่าวว่า—ข้าแต่สตรีผู้ประเสริฐ ท่านได้อธิบายธรรมนี้ในบริบทแห่งราชธรรมแล้ว ข้าพเจ้าปรารถนาจะฟังธรรมที่เกี่ยวกับวรรณะและอาศรม.

अलर्कःAlarka
अलर्कः:
कर्ता (Karta/Speaker)
TypeNoun
Rootअलर्क (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
कथितःtold; explained
कथितः:
कर्मणि-भाव (Predicate; ‘has been told’)
TypeVerb
Rootकथ् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (Past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अयम्this
अयम्:
कर्ता/विषय (Subject/topic)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
महाभागेO fortunate lady
महाभागे:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootमहाभाग (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन विभक्ति (Vocative), एकवचन; समास: महा + भाग (कर्मधारय)
राज्यतन्त्राश्रितःbased on statecraft; resting on polity
राज्यतन्त्राश्रितः:
विशेषण (Qualifier of ‘अयम्’)
TypeAdjective
Rootराज्यतन्त्र + आश्रित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समास: राज्यतन्त्रं आश्रितः (द्वितीया-तत्पुरुष)
त्वयाby you
त्वया:
कर्ता (Agent in passive)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, तृतीया विभक्ति (Instrumental), एकवचन
धर्मम्dharma
धर्मम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
तम्that
तम्:
कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
अहम्I
अहम्:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, प्रथमा, एकवचन
इच्छामिwish; desire
इच्छामि:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootइष् (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन
श्रोतुम्to hear
श्रोतुम्:
प्रयोजन (Purpose)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त कृदन्त (Infinitive), ‘to hear’
वर्णाश्रमात्मकम्consisting of varṇa and āśrama
वर्णाश्रमात्मकम्:
कर्म-विशेषण (Qualifier of ‘धर्मम्’)
TypeAdjective
Rootवर्ण + आश्रम + आत्मक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समास: वर्णाश्रमयोः आत्मा/स्वरूपं यस्य (सम्बन्ध-तत्पुरुष)
Alarka to Madālasā

{ "primaryRasa": "jijnasa", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

DharmaVarṇāśramaPedagogyRājadharma to social dharma transition

FAQs

Ethics is multi-layered: beyond political duty lies a comprehensive order of responsibilities by aptitude and life-stage; the student requests a systematic map.

Didactic dharma inquiry; not a pancalakṣaṇa element, but a common purāṇic function—teaching conduct through dialogue.

The request signals maturation: moving from external governance (rājya) to the inner and social architecture (varṇāśrama) that sustains harmony.