Previous Verse
Next Verse

Shloka 9

Adhyaya 22Kuvalayashva’s Death through Daitya-Deceit and Madalasa’s Self-Immolation

यक्ष्ये यज्ञेन धर्माय कर्तव्याश्च तथेष्टयः ।

चितयस्तत्र कर्तव्या नास्ति मे दक्षिणा यतः ॥

yakṣye yajñena dharmāya kartavyāś ca tatheṣṭayaḥ | citayas tatra kartavyā nāsti me dakṣiṇā yataḥ

ข้าจะประกอบยัญญะเพื่อธรรม และพิธีกรรมต้องทำตามแบบแผน ที่นั่นต้องสร้างจิตยะ (โครงแท่น/เชิงตะกอน) แต่ข้าไม่มีทักษิณา

यक्ष्येI will sacrifice
यक्ष्ये:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootयज् (धातु)
Formलृट् (Simple Future), उत्तमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
यज्ञेनby a sacrifice
यज्ञेन:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
धर्मायfor righteousness
धर्माय:
सम्प्रदान (Sampradāna/Beneficiary)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन
कर्तव्याःto be performed
कर्तव्याः:
विधेय (Predicate)
TypeAdjective
Rootकृ (धातु) + तव्यत् (कृदन्त)
Formकर्तव्यवाचक कृदन्त (gerundive, तव्यत्); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘इष्टयः’ इति विशेषण
and
:
समुच्चय (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (and)
तथाlikewise
तथा:
क्रियाविशेषण (Adverb)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (adverb: likewise/also)
इष्टयःrites/offerings (iṣṭis)
इष्टयः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootइष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
चितयःfuneral/altar piles (pyres)
चितयः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootचिति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
तत्रthere
तत्र:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (locative adverb: there)
कर्तव्याःto be made
कर्तव्याः:
विधेय (Predicate)
TypeAdjective
Rootकृ (धातु) + तव्यत् (कृदन्त)
Formकर्तव्यवाचक कृदन्त (gerundive, तव्यत्); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘चितयः’ इति विशेषण
not
:
निषेध (Negator)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध
अस्तिis
अस्ति:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
मेmy
मे:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम
दक्षिणाsacrificial fee (dakṣiṇā)
दक्षिणा:
कर्ता/विषय (Subject)
TypeNoun
Rootदक्षिणा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
यतःbecause
यतः:
हेतु (Cause marker)
TypeIndeclinable
Rootयतः (अव्यय)
Formअव्यय; हेतुवाचक (causal conjunction/adverb: because/since)
Tālaketu (disguised) to the prince

{ "primaryRasa": "adbhuta", "secondaryRasa": "bibhatsa", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Yajña rhetoricDakṣiṇā (ritual economy)Deceptive piety

FAQs

The verse shows how dharmic institutions (yajña, dakṣiṇā) can be invoked as pretexts for extraction. It implicitly advises rulers to support genuine rites while guarding against fraudulent claims.

Not pancalakṣaṇa-cosmology; it is dharma-in-narrative, illustrating ritual norms (dakṣiṇā) and their potential misuse.

A 'sacrifice for dharma' without inner purity becomes parody; the absence of dakṣiṇā hints at spiritual 'lack' being covered by outward ritualism.