Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

Adhyaya 22Kuvalayashva’s Death through Daitya-Deceit and Madalasa’s Self-Immolation

गत्वा जलाशयात् तस्मात् तालकेतुश्च तत्परम् ।

मदालसायाः प्रत्यक्षमन्येषाञ्चैतदुक्तवान् ॥

gatvā jalāśayāt tasmāt tālaketuśca tatparam | madālasāyāḥ pratyakṣamanyeṣāñcaitaduktavān ||

ครั้นแล้ว ตาลาเกตุออกจากสระน้ำนั้น และในทันทีต่อหน้ามทาลสาและผู้อื่นทั้งหลาย ก็ได้กล่าวเรื่องราวนี้

गत्वाhaving gone
गत्वा:
पूर्वकाल (Kriyāviśeṣaṇa/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; धातु: गम् (to go)
जलाशयात्from the reservoir/pond
जलाशयात्:
अपादान (Apādāna/अपादान)
TypeNoun
Rootजलाशय (प्रातिपदिक)
Formसमास: षष्ठी-तत्पुरुष (जलस्य आशयः); पुल्लिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन
तस्मात्from that (place)
तस्मात्:
अपादान (Apādāna/अपादान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम, प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन
तालकेतुःTālaketu
तालकेतुः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootताल (प्रातिपदिक) + केतु (प्रातिपदिक)
Formसमास: तत्पुरुष (तालस्य केतुः / ‘Tālaketu’ proper name); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
and
:
सम्बन्ध (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय अव्यय (and)
तत्-परम्intent on that/thereafter
तत्-परम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial qualifier/क्रियाविशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + पर (प्रातिपदिक)
Formसमास: तत्पुरुष (तस्मिन् परम्/तत्परम् = intent on that); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd) एकवचन (adverbial accusative)
मदालसायाःof Madālasā
मदालसायाः:
सम्बन्ध (Śeṣa/षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमदालसा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/genitive), एकवचन
प्रत्यक्षम्directly/in person
प्रत्यक्षम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootप्रत्यक्ष (प्रातिपदिक)
Formअव्यय-प्रयोग (adverb) ‘in person/directly’ (accusative used adverbially)
अन्येषाम्of others
अन्येषाम्:
सम्बन्ध (Śeṣa/षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, षष्ठी (6th/genitive), बहुवचन
and
:
सम्बन्ध (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय अव्यय (and)
एतत्this
एतत्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम, प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
उक्तवान्having said/spoken
उक्तवान्:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formक्तवतुँ-प्रत्ययान्त (perfect participle/agentive past) ‘उक्तवान्’; पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
Narrative voice; Tālāketu as reporter/speaker

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "vira", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Witness testimonyCourt/household reportingProtection of sages

FAQs

Dharma requires accountable communication: threats to ascetics are not kept private but reported to responsible authorities (Madālasā and others) for timely action.

Ākhyāna, possibly within a vaṃśānucarita-style royal household narrative depending on the surrounding chapter.

‘Pratyakṣa’ emphasizes direct knowledge over rumor—an epistemic discipline: in dharmic crises, action should be grounded in witnessed truth.