Previous Verse
Next Verse

Shloka 53

Adhyaya 16The Son’s Counsel on Renunciation and the Anasuya–Mandavya Episode: The Suspension of Sunrise and the Power of Pativrata

पुत्र उवाच एवमुक्त्वा सुरां तस्याः गत्वा सा मन्दिरं शुभा ।

उवाच कुशलं पृष्टा धर्मं भर्तुस्तथात्मनः ॥

putra uvāca evam uktvā surāṃ tasyā gatvā sā mandiraṃ śubhā | uvāca kuśalaṃ pṛṣṭā dharmaṃ bhartus tathātmanaḥ ||

บุตรกล่าวว่า—ครั้นกล่าวดังนี้แล้ว สตรีผู้เป็นมงคลนั้นได้ไปยังเรือนของอนสูยา เมื่อถูกไถ่ถามถึงความผาสุก นางได้กล่าวถึงธรรมของสามีและธรรมจรรยาของตนเอง

पुत्रःthe son
पुत्रः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect/Parokṣa-bhūta), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद
एवम्thus
एवम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)
उक्त्वाhaving spoken
उक्त्वा:
Kriya (क्रियासहायक/Conjunctive action)
TypeVerb
Rootवच् (धातु) + क्त्वा (ल्यप्)
Formक्त्वान्त अव्यय (Gerund/Absolutive), पूर्वकालिक क्रिया (prior action)
सुराम्the wine/liquor
सुराम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootसुरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (Singular)
तस्याःof her
तस्याः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन (Singular)
गत्वाhaving gone
गत्वा:
Kriya (क्रियासहायक/Conjunctive action)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) + क्त्वा (ल्यप्)
Formक्त्वान्त अव्यय (Gerund/Absolutive), पूर्वकालिक क्रिया (prior action)
साshe
सा:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
मन्दिरम्the house/temple
मन्दिरम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootमन्दिर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (Singular)
शुभाauspicious/beautiful
शुभा:
Karta (कर्ता/Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootशुभ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular); विशेषण (qualifier) सा इति
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect/Parokṣa-bhūta), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद
कुशलम्welfare/well-being
कुशलम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootकुशल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (Singular)
पृष्टाhaving been asked
पृष्टा:
Karta (कर्ता/Subject-qualifier)
TypeVerb
Rootप्रच्छ् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (Past Passive Participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘सा’ इत्यस्य विशेषणम्
धर्मम्duty/righteous conduct
धर्मम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (Singular)
भर्तुःof (her) husband
भर्तुः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootभर्तृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन (Singular)
तथाand likewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/तुल्यतावाचक (also/likewise)
आत्मनःof herself
आत्मनः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन (Singular)
Putra (narrator) reporting; the lady speaks to Anasūyā (implied)

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

DharmaHouseholder ethicsPativratā idealDialogue narrative

FAQs

The verse sets the frame for dharma-discourse: well-being is evaluated not merely as comfort but in terms of dharmic alignment—specifically the moral standing of spouse and self.

Primarily falls under Ācāra/Dharma instruction (not one of the strict five—sarga, pratisarga, vaṃśa, manvantara, vaṃśānucarita—yet commonly embedded within vaṃśānucarita-style narratives as ethical teaching).

The ‘abode’ and ‘welfare’ motif signals inner order: true auspiciousness (śubhatā) is portrayed as arising from dharma-centered life, especially relational duty understood as a spiritual discipline.