Shloka 6

Adhyaya 11Svarochisha Manvantara

नारिकेलफलं यद्वत् सकोषं वृद्धिमृच्छति ।

तद्वत् प्रयात्यसौ वृद्धिं सकोषोऽधोमुखः स्थितः ॥

nārikelaphalaṃ yadvat sakoṣaṃ vṛddhimṛcchati / tadvat prayātyasau vṛddhiṃ sakoṣo 'dhomukhaḥ sthitaḥ

ดุจผลมะพร้าวที่เจริญเติบโตอยู่ภายในกะลา ฉันใด สัตว์ผู้สถิตในครรภ์ก็ฉันนั้น เจริญขึ้นเมื่อถูกห่อหุ้มด้วยชั้นปกคลุม และอยู่ในท่าศีรษะลงล่าง।

नारिकेलफलम्coconut fruit
नारिकेलफलम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनारिकेल + फल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (नारिकेलस्य फलम्)
यद्वत्just as
यद्वत्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयद्वत् (अव्यय)
Formअव्यय; उपमानवाचक-सम्बन्धबोधक (as/just as)
सकोषम्with its shell/husk
सकोषम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootस + कोश (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; कर्मधारयः (कोषसहितम्)
वृद्धिम्growth
वृद्धिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवृद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन
ऋच्छतिattains/reaches
ऋच्छति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootऋच्छ् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
तद्वत्likewise
तद्वत्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतद्वत् (अव्यय)
Formअव्यय; तदनुरूपेण (likewise)
प्रयातिgoes/attains
प्रयाति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + या (धातु)
Formलट् (वर्तमान), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
असौthat one (it/he)
असौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअसद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
वृद्धिम्growth
वृद्धिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवृद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन
सकोषःwith shell/husk
सकोषः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootस + कोश (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; कर्मधारयः (कोषसहितः)
अधोमुखःfacing downward
अधोमुखः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअधस् + मुख (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; कर्मधारयः (अधोमुखः = downward-faced)
स्थितःsituated/placed
स्थितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootस्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
Didactic narration within the Markandeya Purana’s instructional discourse (speaker not specified in supplied excerpt)

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

SaṃsāraEmbodimentGarbha (womb) descriptionKarmic condition

FAQs

The simile stresses confinement: embodied life begins in limitation and dependence. It supports vairāgya (dispassion) by showing that birth is not a triumph of autonomy but an entry into conditioned existence.

This passage is ancillary didactic material rather than a core pañcalakṣaṇa unit; it most closely serves as dharma/saṃsāra instruction that supports purāṇic teaching, not sarga/pratisarga/manvantara/vaṃśa/vaṃśānucarita proper.

‘Shell/covering’ can be read as the layered upādhis (bodily and subtle coverings). The head-down posture hints at inversion of awareness in saṃsāra—consciousness turned outward and bound by material conditions.