Previous Verse
Next Verse

Shloka 10

वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! युद्धमें आगे बढ़नेवाले अपने पुत्रको बृहन्नला सारथिके साथ एकमात्र रथकी सहायतासे कौरवोंका सामना करनेके लिये गया हुआ सुनकर राजा विराटको बड़ा संताप हुआ। उन्होंने (अपने) सभी प्रधान मन्त्रियोंसे कहा -- ९ || सर्वथा कुरवस्ते हि ये चान्ये वसुधाधिपा: । त्रिगर्तान्‌ 68268 3 त्वा न स्थास्यन्ति कदाचन,“कौरव हों या दूसरे कोई राजा, जब वे सुनेंगे कि त्रिगर्त लोग युद्धमें पीठ दिखाकर भाग गये हैं, तब वे कदापि यहाँ ठहर नहीं सकेंगे”

Vaiśampāyana uvāca—Janamejaya! yuddhe ’bhimukhaṁ pravṛttaṁ svaputraṁ Bṛhannalā-sārathinā sahaikenaiva rathena Kauravān prati yātuṁ śrutvā rājā Virāṭo mahān santāpaṁ jagāma. sa sarvān pradhānān mantriṇaḥ pratyuvāca—“sarvathā Kuravaste hi ye cānye vasudhādhipāḥ, Trigartān tvā na sthāsyanti kadācana; (yadā te śroṣyanti yathā Trigartā yuddhe pṛṣṭhataḥ palāyitāḥ).”

ไวศัมปายนะกล่าวว่า “โอ้ชนเมชยะ ครั้นพระเจ้าวิราฏทรงได้ยินว่าโอรสผู้ใคร่จะรุกหน้าในสงคราม ได้เสด็จไปเผชิญพวกเการพโดยอาศัยรถเพียงคันเดียว มีพฤหันนลาเป็นสารถี พระองค์ทรงโศกเศร้าอย่างยิ่ง แล้วตรัสแก่เสนาบดีผู้ใหญ่ทั้งปวงว่า ‘ไม่ว่าพวกเการพหรือกษัตริย์อื่นใด เมื่อได้ยินว่าพวกตรีคฤตหันหลังให้ศึกและหนีไปแล้ว เขาทั้งหลายย่อมไม่อาจยืนหยัดอยู่ ณ ที่นี้ได้เลย’”

सर्वथाin every way, certainly
सर्वथा:
TypeIndeclinable
Rootसर्वथा
कुरवःthe Kurus
कुरवः:
Karta
TypeNoun
Rootकुरु
FormMasculine, Nominative, Plural
तेthose
ते:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Plural
हिindeed, for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
येwho
ये:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
अन्येother
अन्ये:
Karta
TypeAdjective
Rootअन्य
FormMasculine, Nominative, Plural
वसुधाधिपाःlords of the earth (kings)
वसुधाधिपाः:
Karta
TypeNoun
Rootवसुधाधिप
FormMasculine, Nominative, Plural
त्रिगर्तान्the Trigartas
त्रिगर्तान्:
Karma
TypeNoun
Rootत्रिगर्त
FormMasculine, Accusative, Plural
त्वाyou
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormAccusative, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
स्थास्यन्तिwill stand / will remain
स्थास्यन्ति:
TypeVerb
Rootस्था
FormSimple Future (Luṭ), 3rd, Plural, Parasmaipada
कदाचनever, at any time
कदाचन:
TypeIndeclinable
Rootकदाचन

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
J
Janamejaya
V
Virāṭa
V
Virāṭa’s son (Uttarā/Uttara, implied)
B
Bṛhannalā
K
Kauravas
T
Trigartas
C
chief ministers
C
chariot

Educational Q&A

The verse highlights how battlefield morale and reputation shape outcomes: a single ally’s rout (the Trigartas fleeing) can unravel the resolve of even powerful kings. It also reflects a ruler’s duty to assess risk and respond with prudent counsel when a young prince rushes into danger.

Virāṭa learns that his son has gone out to face the Kauravas with only one chariot, with Bṛhannalā as charioteer. Alarmed, he tells his ministers that if the enemy hears the Trigartas have fled, the Kauravas and other kings will not be able to stand firm—implying the situation may turn quickly depending on who breaks first.