Shloka 18
Role-Allocation in Virāṭa’s Court: Nakula, Sahadeva, and Draupadī’s Concealment
द्रौपहयुवाच सैरन्ध्र्यो रक्षिता लोके भुजिष्या: सन्ति भारत । नैवमन्या: स्त्रियो यान्ति इति लोकस्य निश्चय: ।। साहं ब्रुवाणा सैरन्ध्री कुशला केशकर्मणि,द्रौपदीने कहा--भारत! इस जगत्में बहुत-सी ऐसी स्त्रियाँ हैं, जिनका दूसरोंके घरोंमें पालन होता है और जो शिल्पकर्मोंद्वारा जीवननिर्वाह करती हैं। वे अपने सदाचारसे स्वतः सुरक्षित होती हैं। ऐसी स्त्रियोंको सैरन्ध्री कहते हैं। लोगोंको अच्छी तरह मालूम है कि सैरन्ध्रीकी भाँति दूसरी स्त्रियाँ बाहरकी यात्रा नहीं करतीं, [अतः सैरन्ध्रीके वेशमें मुझे कोई पहचान नहीं सकेगा।] इसलिये मैं सैरन्ध्री कहकर अपना परिचय दूँगी। बालोंको सँवारने और वेणी-रचना आदिके कार्योंमें मैं बहुत निपुण हूँ। यदि राजा मुझसे पूछेंगे, तो कह दूँगी कि “मैं महाराज युधिष्ठिरके महलमें महारानी द्रौपदीकी परिचारिका बनकर रही हूँ”
draupady uvāca: sairandhryo rakṣitā loke bhujīṣyāḥ santi bhārata | naivam anyāḥ striyo yānti iti lokasya niścayaḥ || sāhaṃ bruvāṇā sairandhrī kuśalā keśakarmaṇi ||
เทราปทีตรัสว่า “โอ ภารตะ ในโลกนี้มีสตรีจำนวนมากที่อาศัยอยู่ภายใต้การคุ้มครองของเรือนผู้อื่น และเลี้ยงชีพด้วยงานรับใช้ที่ต้องอาศัยฝีมือ ด้วยความประพฤติดีของตนเองพวกนางจึงนับว่าปลอดภัย สตรีเช่นนั้นเรียกว่า ‘ไสรันธรี’ ผู้คนเชื่อมั่นว่า นอกจากไสรันธรีแล้ว สตรีอื่นย่อมไม่ออกเดินทางไปมาในลักษณะนี้ เพราะฉะนั้นเมื่อข้าพเจ้าปรากฏตนเป็นไสรันธรี ก็จะไม่มีผู้ใดจำได้ ข้าพเจ้าจะบอกว่าตนเป็นไสรันธรี และข้าพเจ้าชำนาญงานเกี่ยวกับเส้นผม—การจัดแต่งและเกล้ามวย”
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Prudence aligned with dharma: Draupadī chooses a socially plausible role that minimizes suspicion and risk, showing how ethical self-protection and wise conduct (ācāra) can function as a form of ‘protection’ in society.
During the incognito year, Draupadī explains her plan to pass as a ‘sairandhrī’—a dependent female attendant skilled in hairdressing—because people accept that such women move about for service, making her disguise credible and safer.