Previous Verse
Next Verse

Shloka 2

Virāṭa-parva Adhyāya 23: Report of the Slain Sūtaputras, Royal Orders, and Sairandhrī’s Return

सर्वे संहृष्टरोमाण: संत्रस्ता: प्रेक्ष्य कीचकम्‌ । तथा सम्शिन्नसर्वाजू कूर्म स्थल इवोद्धुतम्‌,उसके सारे अवयव शरीरमें घुस गये थे, इसलिये वह जलसे निकालकर स्थलमें रखे हुए कछुएके समान जान पड़ता था। कीचकके शवकी वह दुर्गति देखकर वे सब थर्रा उठे, उन सबके रोंगटे खड़े हो गये

sarve saṁhṛṣṭaromāṇaḥ saṁtrastāḥ prekṣya kīcakam | tathā saṁśinnasarvāṅgaḥ kūrma-sthala ivoddhṛtam ||

ครั้นเห็นกีจกะแล้ว พวกเขาทั้งหมดก็สะท้านหวาดกลัว ขนพองสยองเกล้า อวัยวะของเขาหดงอเข้าด้านใน จนดูประหนึ่งเต่าที่ถูกยกขึ้นจากน้ำแล้ววางไว้บนพื้นดินแห้ง

सर्वेall
सर्वे:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine, Nominative, Plural
संहृष्टरोमाणःhaving bristling hair (thrilled)
संहृष्टरोमाणः:
Karta
TypeAdjective
Rootसंहृष्ट-रोमन्
FormMasculine, Nominative, Plural
संत्रस्ताःterrified
संत्रस्ताः:
Karta
TypeAdjective
Rootसंत्रस्त
FormMasculine, Nominative, Plural
प्रेक्ष्यhaving seen
प्रेक्ष्य:
TypeVerb
Rootप्र + ईक्ष्
FormAbsolutive (Gerund)
कीचकम्Kichaka
कीचकम्:
Karma
TypeNoun
Rootकीचक
FormMasculine, Accusative, Singular
तथाthus / in that manner
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
सम्शिन्नसर्वाजूwhose all limbs were cut/broken
सम्शिन्नसर्वाजू:
Karta
TypeAdjective
Rootसम् + छिन्न + सर्व + अङ्ग
FormMasculine, Nominative, Singular
कूर्मःa tortoise
कूर्मः:
Karta
TypeNoun
Rootकूर्म
FormMasculine, Nominative, Singular
स्थलेon the ground
स्थले:
Adhikarana
TypeNoun
Rootस्थल
FormNeuter, Locative, Singular
इवlike / as if
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
उद्धुतम्shaken / tossed / thrown up
उद्धुतम्:
Karma
TypeAdjective
Rootउद् + धू
FormNeuter, Accusative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
K
Kīcaka
T
tortoise (kūrma)

Educational Q&A

The verse underscores how wrongdoing culminates in disgrace and fear: the sight of Kīcaka’s ruined body becomes a moral warning about the consequences of violent lust and abuse of power, and it implicitly affirms the duty to protect those who are threatened.

After Kīcaka has been killed, the onlookers see his corpse in a grotesquely collapsed state. They are shocked and terrified, and the narrator likens his drawn-in limbs to a tortoise taken out of water and placed on land.