Shloka 19
Adhyāya 14: Sudēṣṇā Sends Sairandhrī to Kīcaka’s House (सुदेष्णा–सैरन्ध्री–कीचक संवादः)
निरीक्ष्य वक्त्रचन्द्रं ते लक्ष्म्मानुपमया युतम् । कृत्स्ने जगति को नेह कामस्य वशगो भवेत्,“तुम्हारा सुन्दर मुखचन्द्र अनुपम लक्ष्मीसे अलंकृत है, तुम्हारे नेत्रोंकी अधखुली पलकें चाँदनीके समान मनको आह्लादित करनेवाली हैं। दिव्य रश्मियोंसे आवृत तुम्हारा यह मुखचन्द्र दिव्य छबिके द्वारा मनको रमा लेनेवाला है। इसे देखकर सम्पूर्ण जगत्में कौन ऐसा पुरुष है, जो कामके अधीन न हो जाय?
nirīkṣya vaktracandraṃ te lakṣmyānupamayā yutam | kṛtsne jagati ko neha kāmasya vaśago bhavet ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า— “เมื่อได้เห็นพักตร์ดุจจันทร์ของเจ้า อันประดับด้วยสิริและความงามอันหาที่เปรียบมิได้ ในโลกทั้งปวงนี้จะมีบุรุษผู้ใดเล่าที่ไม่ตกอยู่ใต้อำนาจแห่งกาม? พักตร์ของเจ้าซึ่งห้อมล้อมด้วยรัศมีทิพย์ยังจิตให้รื่นรมย์; เห็นแล้วใครเล่าจะพ้นจากอำนาจของกามเทพได้?”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the overpowering pull of sensual desire when confronted with striking beauty, implicitly pointing to the ethical need for restraint (dama) and vigilance so that attraction does not override dharma and right conduct.
In Vaiśampāyana’s narration, a speaker praises someone’s extraordinary beauty—describing a moon-like face endowed with incomparable splendor—and remarks that such a sight would naturally place men under the influence of Kāma (desire).