Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

बृहन्नडाप्रवेशः — Bṛhannadā’s Entry into Virāṭa’s Assembly

इनके सिवा, दूसरे प्रकारकी गौओंके एक लाख झुंड तथा तीसरे प्रकारकी गौओंके उनसे दुगुने अर्थात्‌ दो लाख झुंड थे। (प्रत्येक झुंडमें सौ-सौ गायें थीं।) पाण्डवोंकी उन गौओंका मैं गणक और निरीक्षक था। वे लोग मुझे “तन्तिपाल' कहा करते थे। चारों ओर दस योजनकी दूरीमें जितनी गौएँ हों; उनकी भूत, वर्तमान और भविष्यमें जितनी संख्या थी, है और होगी, उन सबको मैं जानता हूँ। गौओंके सम्बन्धमें तीनों कालमें होनेवाली कोई ऐसी बात नहीं है, जो मुझे ज्ञात न हो ।। गुणा: सुविदिता ह्वासन्‌ मम तस्य महात्मन: । असकृत्‌ स मया तुष्ट: कुरुराजो युधिष्ठिर:,महात्मा राजा युधिष्ठिरको मेरे ये गुण भलीभाँति विदित थे। वे कुरुगाज युधिष्ठिर सदा मेरे ऊपर संतुष्ट रहते थे। किन-किन उपायोंसे गौओंकी संख्या शीघ्र बढ़ जाती है और उनमें कोई रोग नहीं पैदा होता, यह सब मुझे ज्ञात है। महाराज! ये ही कलाएँ मुझमें विद्यमान हैं। इनके सिवा मैं उन उत्तम लक्षणोंवाले बैलोंको भी जानता हूँ, जिनके मूत्रको सूँघ लेनेमात्रसे वन्ध्या स्त्री भी गर्भधारण एवं संतान उत्पन्न करनेयोग्य हो जाती है

sahadeva uvāca | etebhyaḥ pṛthag anyaprakārāṇāṃ gavāṃ śatalakṣa-saṅghāḥ, tṛtīyaprakārāṇāṃ ca tebhyo dviguṇāḥ—dvilakṣa-saṅghāḥ āsan (pratyeka-saṅghe śata-śata-gāvaḥ) | pāṇḍavānāṃ tāsāṃ gavāṃ ahaṃ gaṇakaś ca nirīkṣakaś ca āsam | te māṃ “tantipāla” iti āhvayanti sma | daśa-yojana-paryante yāvatyo gāvaḥ syuḥ, tāsāṃ bhūta-vartamāna-bhaviṣyat-kāle yā saṅkhyā āsīt asti bhaviṣyati ca, tāṃ sarvāṃ ahaṃ jānāmi | gavāṃ sambandhe triṣu kāleṣu yā kācid avasthā na me’jñātā | guṇāḥ suviditā hy āsan mama tasya mahātmanaḥ | asakṛt sa mayā tuṣṭaḥ kururājo yudhiṣṭhiraḥ | kair upāyaiḥ kṣipraṃ gavāṃ saṅkhyā vardhate, na ca rogo jāyate—etad api me viditam | mahārāja, etā eva kalā mayi vidyante | api ca tān uttama-lakṣaṇān vṛṣabhān api jānāmi yeṣāṃ mūtra-gandha-mātreṇa vandhyā strī’pi garbhaṃ dhārayituṃ prajāṃ janayituṃ ca śaknuyāt |

สหเทวะกล่าวว่า “นอกเหนือจากนี้ ยังมีฝูงโคอีกชนิดหนึ่งหนึ่งแสนฝูง และโคชนิดที่สามมีเป็นสองเท่า—สองแสนฝูง (แต่ละฝูงมีโคหนึ่งร้อยตัว) ข้าพเจ้าเป็นผู้ทำบัญชีและผู้ตรวจตราโคของเหล่าปาณฑพ ผู้คนเรียกข้าพเจ้าว่า ‘ตันติปาละ’ ภายในรัศมีสิบโยชน์โดยรอบ ไม่ว่าโคจะมีเท่าใด ข้าพเจ้ารู้จำนวนของมันในอดีต ปัจจุบัน และอนาคต—ที่เคยมี ที่มีอยู่ และที่จะมี ในเรื่องโค ไม่มีสิ่งใดในสามกาลที่ข้าพเจ้าไม่รู้ คุณความสามารถของข้าพเจ้านี้เป็นที่ประจักษ์แก่พระเจ้ายุธิษฐิระผู้มีใจยิ่งใหญ่ กษัตริย์แห่งกุรุนั้นทรงพอพระทัยในข้าพเจ้าอยู่เนือง ๆ ข้าพเจ้ายังรู้วิธีการที่ทำให้โคเพิ่มจำนวนได้โดยเร็วและไม่เกิดโรคในหมู่มัน ข้าแต่พระราชา นี่คือศิลปวิทยาที่สถิตอยู่ในตัวข้าพเจ้า ยิ่งกว่านั้น ข้าพเจ้ารู้จักโคผู้ตัวผู้ที่มีลักษณะมงคลอันเป็นที่เคารพบูชา ซึ่งเพียงเข้าใกล้หรือได้กลิ่นปัสสาวะของมัน ก็ทำให้สตรีผู้เป็นหมันสามารถตั้งครรภ์และให้กำเนิดบุตรได้”

guṇāḥqualities
guṇāḥ:
Karta
TypeNoun
Rootguṇa
FormMasculine, Nominative, Plural
suviditāḥwell-known
suviditāḥ:
Karta
TypeAdjective
Rootsuvidita
FormMasculine, Nominative, Plural
āsanwere
āsan:
TypeVerb
Rootas
FormImperfect, 3rd, Plural, Parasmaipada
mamaof me / my
mama:
TypePronoun
Rootasmad
Form—, Genitive, Singular
tasyaof him
tasya:
TypePronoun
Roottad
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
mahātmanaḥof the great-souled (one)
mahātmanaḥ:
TypeNoun
Rootmahātman
FormMasculine, Genitive, Singular
asakṛtrepeatedly / again and again
asakṛt:
TypeIndeclinable
Rootasakṛt
saḥhe
saḥ:
Karta
TypePronoun
Roottad
FormMasculine, Nominative, Singular
mayāby me
mayā:
Karana
TypePronoun
Rootasmad
Form—, Instrumental, Singular
tuṣṭaḥpleased / satisfied
tuṣṭaḥ:
Karta
TypeAdjective
Roottuṣṭa
FormMasculine, Nominative, Singular
kururājaḥking of the Kurus
kururājaḥ:
Karta
TypeNoun
Rootkururāja
FormMasculine, Nominative, Singular
yudhiṣṭhiraḥYudhiṣṭhira
yudhiṣṭhiraḥ:
Karta
TypeNoun
Rootyudhiṣṭhira
FormMasculine, Nominative, Singular

सहदेव उवाच

S
Sahadeva
P
Pāṇḍavas
Y
Yudhiṣṭhira
K
Kuru king (Kururāja)
C
cows (gāvaḥ)
B
bulls (vṛṣabhāḥ)
T
ten yojanas (daśa-yojana)

Educational Q&A

Competence in one’s assigned duty (seva) is presented as a form of dharma: Sahadeva’s meticulous stewardship—counting, inspecting, preventing disease, and knowing practical means of increase—wins the king’s trust and sustains the community’s wealth.

Sahadeva describes his role during the Pāṇḍavas’ concealed life: he served as a cattle-accountant and overseer called ‘Tantipāla’, claims extraordinary knowledge of cattle numbers across time within a ten-yojana area, and lists specialized lore about healthy herd growth and auspicious bulls.