Shloka 13
बृहन्नडाप्रवेशः — Bṛhannadā’s Entry into Virāṭa’s Assembly
क्षिप्रं च गावो बहुला भवन्ति न तासु रोगो भवतीह कश्चन । तैस्तैरुपायैरविंदितं ममैत- देतानि शिल्पानि मयि स्थितानि,महात्मा राजा युधिष्ठिरको मेरे ये गुण भलीभाँति विदित थे। वे कुरुगाज युधिष्ठिर सदा मेरे ऊपर संतुष्ट रहते थे। किन-किन उपायोंसे गौओंकी संख्या शीघ्र बढ़ जाती है और उनमें कोई रोग नहीं पैदा होता, यह सब मुझे ज्ञात है। महाराज! ये ही कलाएँ मुझमें विद्यमान हैं। इनके सिवा मैं उन उत्तम लक्षणोंवाले बैलोंको भी जानता हूँ, जिनके मूत्रको सूँघ लेनेमात्रसे वन्ध्या स्त्री भी गर्भधारण एवं संतान उत्पन्न करनेयोग्य हो जाती है
kṣipraṃ ca gāvo bahulā bhavanti na tāsu rogo bhavatīha kaścana | taistair upāyair avinditaṃ mamaitad etāni śilpāni mayi sthitāni ||
สหเทวะกล่าวว่า “ด้วยวิธีการอันเหมาะสม โคย่อมเพิ่มจำนวนอย่างรวดเร็ว และในหมู่มัน ณ ที่นี้ย่อมไม่เกิดโรคใด ๆ เลย ด้วยหนทางเช่นนั้น—โดยปราศจากความบกพร่องจากฝ่ายข้าพเจ้า—ศิลปวิทยาเชิงปฏิบัติเหล่านี้จึงตั้งมั่นอยู่ในตัวข้าพเจ้า”
सहदेव उवाच
Educational Q&A
Competence used in service is a form of dharma: Sahadeva presents his specialized, blameless practical knowledge (śilpa) for the welfare of the household/kingdom—ensuring prosperity (increase of cattle) and protection (freedom from disease).
In the Virāṭa court setting, Sahadeva introduces himself by stating his expertise in cattle-rearing—methods by which cows multiply quickly and remain disease-free—thereby justifying his suitability for a role connected with tending and managing cattle.