Previous Verse
Next Verse

Shloka 43

नलस्य बाहुकत्वेन ऋतुपर्णनगरप्रवेशः

Nala as Bāhuka enters Ṛtuparṇa’s city

प्रणमाम्यभिगम्याहं राजपुत्रीं निबोध माम्‌ । राज्ञ: स्‍नुषां राजभार्या दमयन्तीति विश्रुताम्‌,“मैं निकट आकर आपके चरणोंमें प्रणाम करती हूँ। आप मेरा परिचय इस प्रकार जानें, मैं राजाकी पुत्री, राजाकी पुत्रवधू तथा राजाकी ही पत्नी हूँ। मेरी “दमयन्ती” नामसे प्रसिद्धि है

praṇamāmy abhigamyāhaṃ rājaputrīṃ nibodha mām | rājñaḥ snuṣāṃ rājabhāryā damayantīti viśrutām ||

ข้าพเจ้าเข้าไปใกล้แล้วกราบแทบพระบาท ขอท่านจงทราบนามและฐานะของข้าพเจ้า—ข้าพเจ้าเป็นพระธิดาแห่งพระราชา เป็นพระสุณิสาแห่งพระราชา และเป็นพระมเหสีแห่งพระราชาด้วย เป็นที่เลื่องลือในนาม ‘ทมยันตี’

{'praṇamāmi''I bow
{'praṇamāmi':
I offer reverence', 'abhigamya''having approached
I offer reverence', 'abhigamya':
coming near', 'aham''I', 'rājaputrīm': 'a king’s daughter (princess)', 'nibodha': 'know
coming near', 'aham':
take note', 'mām''me', 'rājñaḥ': 'of the king', 'snuṣām': 'daughter-in-law', 'rājabhāryā': 'king’s wife
take note', 'mām':
royal consort', 'damayantī''Damayantī (proper name)', 'iti': 'thus
royal consort', 'damayantī':
so', 'viśrutām''well-known
so', 'viśrutām':

बृहृदश्च उवाच

D
Damayantī
A
a king (rājā, implied)

Educational Q&A

Dignity and dharma can be upheld through truthful speech joined with respectful conduct: Damayantī bows in humility yet states her identity plainly, grounding her claim in legitimate relationships and reputation.

A woman approaches and offers reverence, then identifies herself as Damayantī—describing herself as a king’s daughter, a king’s daughter-in-law, and a king’s wife—so the listener understands who stands before them.