Araṇi Lost to the Deer: Pāṇḍavas Pursue to Preserve Agnihotra (अरणी-हरण प्रसङ्गः)
(सा तमश्वपतिं राजन् सावित्री नियमे स्थितम् ।।) राजन! तब मूर्तिमती सावित्रीदेवीने अग्निहोत्रकी अग्निसे प्रकट होकर बड़े हर्षके साथ राजाको प्रत्यक्ष दर्शन दिया और वर देनेके लिये उद्यत हो अनुष्ठानके नियमोंमें स्थित उस राजा अश्वपतिसे इस प्रकार कहा ।। सावित्रयुवाच ब्रह्मचर्येण शुद्धेन दमेन नियमेन च । सर्वात्मना च भक्त्या च तुष्टास्मि तव पार्थिव,सावित्री बोली--राजन! मैं तुम्हारे विशुद्ध ब्रह्मचर्य, इन्द्रियसंयम, मनोनिग्रह तथा सम्पूर्ण हृदयसे की हुई भक्तिके द्वारा बहुत संतुष्ट हुई हूँ
yudhiṣṭhira uvāca | (sā tam aśvapatiṁ rājan sāvitrī niyame sthitam ||) rājan! tadā mūrtimatī sāvitrī-devī agnihotrāgnitaḥ prakaṭībhūya mahāharṣeṇa rājānaṁ pratyakṣaṁ darśanaṁ dadau, vara-pradānāya udyatā anūṣṭhāna-niyameṣu sthitaṁ taṁ rājānam aśvapatiṁ evam uvāca || sāvitrī uvāca | brahmacaryeṇa śuddhena damena niyamena ca | sarvātmanā ca bhaktyā ca tuṣṭāsmi tava pārthiva ||
ยุดิษฐิระกล่าวว่า “ข้าแต่พระราชา ครั้งนั้นพระเทวีสาวิตรีทรงปรากฏเป็นรูปให้เห็นจริง เสด็จออกจากเปลวไฟแห่งอัคนิโหตร ด้วยความปีติยิ่ง ทรงประทานพระทัศนะแก่พระเจ้าอัศวปติ ครั้นทรงพร้อมจะประทานพร จึงตรัสแก่พระราชาผู้มั่นคงในวัตรแห่งพิธีกรรมดังนี้” พระเทวีสาวิตรีตรัสว่า “โอ้ผู้ครองแผ่นดิน เราพอพระทัยยิ่งนัก ด้วยพรหมจรรย์อันบริสุทธิ์ของท่าน ด้วยการข่มอินทรีย์ ด้วยการรักษานิยาม และด้วยภักติที่ท่านถวายด้วยสุดดวงใจ”
युधिछिर उवाच
Disciplined living—especially purity of conduct (brahmacarya), restraint (dama), faithful observance of vows (niyama), and wholehearted devotion (sarvātmanā bhakti)—is presented as the ethical and spiritual basis that draws divine grace and makes one worthy of receiving boons.
During King Aśvapati’s sustained ritual observance, the goddess Sāvitrī manifests bodily from the Agnihotra fire, grants him a direct vision, and—pleased with his disciplined practice—announces her satisfaction and readiness to bestow a boon.