Previous Verse
Next Verse

Shloka 24

Mudgalasya Svarga-nirvedaḥ

Mudgala’s Disenchantment with Heaven

वैशम्पायन उवाच पाण्डवेनाभ्यनुज्ञातो राजा दुर्योधनस्तदा । प्रणम्य धर्मपुत्रं तु गतेन्द्रिय इवातुर:

vaiśampāyana uvāca pāṇḍavenābhyanujñāto rājā duryodhanas tadā | praṇamya dharmaputraṃ tu gatendriya ivāturaḥ ||

ไวศัมปายนะกล่าวว่า— ครั้นนั้น พระเจ้าทุรโยธนะได้รับอนุญาตจากปาณฑพแล้ว จึงนอบน้อมแด่ธรรมบุตร และจากไปด้วยความระทม ราวคนป่วยที่ประสาทสัมผัสพร่าเลือน

वैशम्पायनःVaiśampāyana
वैशम्पायनः:
Karta
TypeNoun
Rootवैशम्पायन
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, Third, Singular
पाण्डवेनby the Pāṇḍava (Yudhiṣṭhira)
पाण्डवेन:
Karana
TypeNoun
Rootपाण्डव
FormMasculine, Instrumental, Singular
अभ्यनुज्ञातःhaving been permitted / granted leave
अभ्यनुज्ञातः:
TypeVerb
Rootअभ्यनुज्ञा
FormPast passive participle (kta), Masculine, Nominative, Singular
राजाthe king
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
दुर्योधनःDuryodhana
दुर्योधनः:
Karta
TypeNoun
Rootदुर्योधन
FormMasculine, Nominative, Singular
तदाthen
तदा:
TypeIndeclinable
Rootतदा
प्रणम्यhaving bowed down
प्रणम्य:
TypeVerb
Rootप्र-नम्
FormAbsolutive (ktvā/lyap), Active
धर्मपुत्रम्Dharmaputra (Yudhiṣṭhira)
धर्मपुत्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootधर्मपुत्र
FormMasculine, Accusative, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
गत-इन्द्रियःone whose senses were gone; senseless
गत-इन्द्रियः:
TypeAdjective
Rootगत
FormMasculine, Nominative, Singular
इवas if
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
आतुरःdistressed; afflicted
आतुरः:
TypeAdjective
Rootआतुर
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
D
Duryodhana
P
Pāṇḍava (Yudhiṣṭhira)
D
Dharmaputra (Yudhiṣṭhira)

Educational Q&A

Even amid hostility, dharmic conduct is shown through restraint and proper courtesy: Yudhiṣṭhira grants leave, and Duryodhana—though inwardly tormented—must acknowledge that moral authority through a bow. The verse highlights how ethical composure can unsettle arrogance more than open confrontation.

Vaiśampāyana narrates that Duryodhana, having been allowed by the Pāṇḍava (Yudhiṣṭhira) to depart, bows to him and leaves in visible distress, described as if his senses had failed—suggesting shock, frustration, or humiliation at the turn of events.