Shloka 14
Āraṇyaka Parva, Adhyāya 233 — Pandavas Mobilize; Arjuna’s Conciliation and the Onset of Combat
त्वमेव सेनाधिपति: प्रचण्ड: प्रभुर्विभुश्वाप्यथ शत्रुजेता । सहस्र भूस्त्वं धरणी त्वमेव सहस्रतुष्टिश्न सहस्रभुक् च,आप ही सेनापति, अत्यन्त कोपवान, प्रभु, विभु और शत्रुविजयी हैं। आप ही सहस्रभू और पृथ्वी हैं। आप ही सहस्रों प्राणियोंको संतोष देनेवाले तथा सहस्रभोक्ता हैं
tvam eva senādhipatiḥ pracaṇḍaḥ prabhur vibhuś cāpy atha śatrujetā | sahasrabhūs tvaṃ dharaṇī tvam eva sahasratuṣṭiś ca sahasrabhuk ca ||
พระองค์เท่านั้นคือจอมทัพผู้เกรี้ยวกราด—ผู้เป็นเจ้า ผู้แผ่ซ่านทั่ว และผู้พิชิตศัตรู พระองค์คือผู้มีพันบาท; พระองค์คือแผ่นดินเอง พระองค์คือผู้ยังความอิ่มเอมแก่สรรพชีวิตนับพัน และคือผู้เสวยรับพันประการ ผู้รับเครื่องบูชาและค้ำจุนชีวิตทั้งหลาย
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
The verse teaches a devotional and ethical vision of the divine as the ultimate source of power and order: the Lord is both the protector in conflict (commander and enemy-conqueror) and the cosmic ground of life (Earth, sustainer, and universal enjoyer). Recognizing this unity encourages humility, reliance on dharma, and seeing worldly power as rooted in a higher moral-cosmic authority.
Mārkaṇḍeya is praising and identifying the addressed deity in exalted, cosmic terms. The speech functions as a stuti (hymn of praise), attributing martial leadership and universal sustenance to the same supreme being, thereby framing the surrounding narrative within a theological and dharmic horizon.