Shloka 13
Āraṇyaka Parva, Adhyāya 233 — Pandavas Mobilize; Arjuna’s Conciliation and the Onset of Combat
कुरुकुलके प्रमुख वीर युधिष्ठिर! अब मैं देवताओं तथा ऋषियोंसे सेवित, असंख्य नामों तथा अनन्त शक्तिसे सम्पन्न, शक्ति नामक अस्त्र धारण करनेवाले वीरवर षडानन गुहकी स्तुति करता हूँ, तुम ध्यान देकर सुनो ।। ब्रह्मण्यो वै ब्रह्मजो ब्रह्म॒विच्च ब्रह्मेशयो ब्रह्म॒वतां वरिष्ठ: । ब्रह्मप्रियो ब्राह्मणसव्रती त्वं ब्रद्माज्ञो वै ब्राह्मणानां च नेता,त्वं पुष्कराक्षस्त्वरविन्दवक्त्र: सहस्रवक्त्रोडसि सहस्रबाहु: । त्वं लोकपाल: परम हविश्व त्वं भावन: सर्वसुरासुराणाम् आप कमलनयन, कमलमुख, सहस्रवदन और सहसख़बाहु हैं। आप ही लोकपाल, सर्वोत्तम हविष्य तथा सम्पूर्ण देवताओं और असुरोंके पालक हैं
mārkaṇḍeya uvāca |
kurukulake pramukha vīra yudhiṣṭhira! adhunāhaṃ devatābhir ṛṣibhiś ca sevitam, asaṅkhyeyānāmaṃ anantaśakti-sampannaṃ, śakti-nāmāstra-dhāriṇaṃ vīravaraṃ ṣaḍānanaṃ guhaṃ stuve; tvaṃ dhyānaṃ kṛtvā śṛṇu ||
brāhmaṇyo vai brahmajo brahmavic ca brahmeśayo brahmavatāṃ variṣṭhaḥ |
brāhmapriyo brāhmaṇasavratī tvaṃ brahmājño vai brāhmaṇānāṃ ca netā |
tvaṃ puṣkarākṣas tvam aravindavaktraḥ sahasravaktro ’si sahasrabāhuḥ |
tvaṃ lokapālaḥ paramaṃ haviṣyaṃ tvaṃ bhāvanaḥ sarvasurāsurāṇām ||
มารกัณฑेयกล่าวว่า “โอ้ยุธิษฐิระ วีรบุรุษผู้เป็นใหญ่แห่งวงศ์กุรุ บัดนี้เราจักสรรเสริญคุหะ—มหาวีรบุรุษผู้มีหกพักตร์ ผู้ทรงถือศัสตรานามว่า ‘ศักติ’ ผู้เป็นที่รับใช้ของเหล่าเทพและฤๅษี ผู้มีพระนามนับไม่ถ้วนและฤทธานุภาพไร้ขอบเขต—จงฟังด้วยจิตตั้งมั่น พระองค์ทรงเป็นผู้พิทักษ์พรหมธรรม (พรหมัณยะ) ทรงเป็นโอรสแห่งพรหมา ทรงรู้แจ้งพรหมัน ทรงเป็นเจ้าเหนือผู้ตั้งมั่นในพรหมัน และทรงเป็นยอดแห่งผู้ดำรงพรหมวัตร พระองค์ทรงเป็นที่รักของพระเวทและหมู่พราหมณ์ ทรงมั่นคงในพรตแห่งพราหมณ์ ทรงเป็นผู้รู้พรหมัน และทรงเป็นผู้นำหมู่พราหมณ์ พระองค์ทรงมีเนตรดุจดอกบัว พระพักตร์ดุจดอกบัว ทรงมีพันพักตร์และพันกร พระองค์ทรงเป็นผู้พิทักษ์โลก ทรงเป็นเครื่องบูชาสูงสุด และทรงเป็นผู้ค้ำจุนเหล่าเทพและอสูรทั้งปวง”
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
The verse frames divine power as inseparable from dharma: true might is praised as brāhmaṇya (reverence for sacred order), protection of the worlds, and support of both gods and adversarial forces. Ethical authority is grounded in alignment with Brahmanic discipline, leadership that upholds the learned and the righteous, and the sustaining of cosmic balance.
Mārkaṇḍeya addresses Yudhiṣṭhira and begins a formal hymn (stotra) to Guha/Ṣaḍānana (Skanda), describing him with exalted epithets—born of Brahmā, knower of Brahman, lotus-eyed, and possessing a cosmic, thousand-faced form—presenting him as world-protector and the very essence of sacrificial offering.