Shloka 10
स्कन्दोपाख्यानम् — उत्पातशान्तिः, स्वाहारूपविचारः, कौमारमङ्गलक्रियाः
कौशिक ब्राह्मण और माता-पिताके भक्त धर्मव्याध (सुखमावां वसावो<त्र देवलोकगताविव) न तेडन्यद् दैवतं किंचिद् दैवतेष्वपि वर्तते । प्रयतत्वाद् द्विजातीनां दमेनासि समन्वित:,हम इस घरमें इस प्रकार सुखसे रहते हैं मानो देवलोकमें पहुँच गये हों। देवताओंमें भी तुम्हारे लिये हम दोनोंके सिवा और कोई देवता नहीं है। तुम हमें ही देवता मानते हो। अपने मनको पवित्र एवं संयममें रखनेके कारण तुम द्विजोचित शम-दमसे सम्पन्न हो
mārkaṇḍeya uvāca | (kauśikaṃ prati) brāhmaṇaḥ mātā-pitṛ-bhaktaś ca dharmavyādhaḥ—sukham āvāṃ vasāvo ’tra devaloka-gatāv iva | na te ’nyad daivataṃ kiñcid daivateṣv api vartate | prayatatvād dvijātīnāṃ damenāsi samanvitaḥ |
มารกัณฑยะกล่าวว่า “โอ้เกาศิกะ เราทั้งสองอยู่ในเรือนนี้อย่างผาสุก ประหนึ่งได้ถึงเทวโลกแล้ว สำหรับเจ้า แม้ท่ามกลางเหล่าเทพก็ไม่มีเทพองค์ใดนอกจากเราสองคน; เจ้าถือเราเท่านั้นเป็นดุจเทพ เพราะเจ้ารักษาตนให้บริสุทธิ์และมีวินัย เจ้าจึงประกอบด้วยความสงบและการข่มใจ อันสมควรแก่ผู้เกิดสองครั้ง”
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
True divinity for a person can be found in those to whom one owes the highest duty—here, one’s parents. Reverence to parents, coupled with inner purity and self-restraint (śama–dama), is presented as a complete religious path, even surpassing outward god-worship.
Markandeya recounts a moral episode involving Kaushika and the exemplary Dharmavyadha. In this verse, the parents (as reflected in the Hindi passage) affirm that their son’s devotion makes them his ‘deities,’ and they praise his disciplined, twice-born-appropriate conduct marked by restraint and purity.