Shloka 19
अग्निनाम-प्रादुर्भावः प्रायश्चित्त-विधानं च
Agni’s Epithets, Manifestations, and Expiation Procedures
षष्ठस्तु चेतना नाम मन इत्यभिधीयते । सप्तमी तु भवेद् बुद्धिरहंकारस्तत: परम्,इन पाँच भूतोंके अतिरिक्त छठा तत्त्व है चित्त; इसीको मन कहते हैं। सातवाँ तत्त्व बुद्धि है और उसके बाद आठवाँ अहंकार है
ṣaṣṭhas tu cetanā nāma mana ity abhidhīyate | saptamī tu bhaved buddhir ahaṃkāras tataḥ param ||
พรานกล่าวว่า “พ้นจากมหาภูตทั้งห้าแล้ว หลักที่หกชื่อว่า เจตนา ซึ่งเรียกว่า ‘มโน’ หลักที่เจ็ดคือ ‘พุทธิ’ และถัดไปคือ ‘อหังการ’”
व्याध उवाच
Educational Q&A
It distinguishes inner principles beyond the five elements: mind (cetanā/manas), intellect (buddhi), and ego-sense (ahaṃkāra). Ethical clarity arises from seeing how these faculties condition desire, judgment, and the sense of ‘I’.
In the Vyādha’s instruction (often called the Vyādha-gītā section of Vana Parva), he explains philosophical categories to guide a listener toward right conduct, emphasizing self-understanding as a basis for dharma.