Shloka 36
पञ्चवर्णोत्पत्तिः — The Origin of the Five-Colored Fiery Being and Ritual-Disruptor Lineages
प्रत्येक जीव अपने किये हुए कममोसे ही मृत्युके पश्चात् दुःख भोगता है और उस दुःखका भोग करनेके लिये ही वह (चाण्डालादि) पापयोनिमें जन्म लेता है ।। ततः कर्म समादत्ते पुनरन्यं नवं बहु । पच्यते तु पुनस्तेन भुक्त्वापथ्यमिवातुर:,वहाँ फिर नये-नये बहुत-से पापकर्म कर डालता है, जिसके कारण कुपथ्य खा लेनेवाले रोगीकी भाँति उसे नाना प्रकारके कष्ट भोगने पड़ते हैं
pratyekaḥ jīvaḥ svaiḥ kṛtaiḥ karmabhiḥ eva mṛtyoḥ paścāt duḥkhaṃ bhuṅkte, tasya duḥkhasya bhogārtham eva sa (cāṇḍālādi) pāpayoniṣu jāyate. tataḥ karma samādatte punar anyaṃ navaṃ bahu; pacyate tu punas tena bhuktvā apathyam ivāturaḥ.
นายพรานกล่าวว่า “สัตว์ทั้งปวงหลังความตายย่อมเสวยทุกข์เพราะกรรมที่ตนทำไว้เท่านั้น; และเพื่อเสวยทุกข์นั้นเองจึงไปเกิดในครรภ์อันเป็นบาป—เช่นในหมู่จัณฑาลและพวกอันต่ำต้อย. ครั้นแล้วก็กลับก่อกรรมใหม่ ๆ อีกมาก; และด้วยกรรมนั้นเองจึงถูกเคี่ยวเข็ญซ้ำแล้วซ้ำเล่า—ดุจคนป่วยที่กินของแสลงแล้วต้องทนทุกข์นานาประการ”
व्याध उवाच
Educational Q&A
Suffering after death and the circumstances of rebirth are presented as consequences of one’s own actions. The verse stresses personal moral responsibility and warns that harmful conduct tends to repeat, creating a cycle of further pain—like illness worsened by consuming what is unwholesome.
In the Vana Parva’s dharma-instruction context, the hunter (vyādha) is explaining to his listener how karma leads to post-mortem suffering and rebirth in blameworthy conditions, and how beings often continue to commit new wrongs, thereby prolonging their affliction.