Shloka 6
धर्मव्याधोपदेशः
Dharma-vyādha’s Instruction on Śiṣṭācāra and Dharma
अथ कपोतो राजानमब्रवीत् | प्राणरक्षार्थ श्येनाद्ू भीतो भवन्तं प्राणार्थी प्रपद्ये अज्जैरड्रनि प्राप्यार्थी मुनिर्भूत्वा प्राणांस्त्वां प्रपद्ये,तदनन्तर कबूतरने राजासे कहा--“महाराज! मैं बाजके डरसे प्राण बचानेके लिये प्राणार्थी होकर आपकी शरणमें आया हूँ। मैं वास्तवमें कबूतर नहीं ऋषि हूँ। मैंने स्वेच्छासे पूर्व शरीरसे यह शरीर बदल लिया है। प्राणरक्षक होनेके कारण आप ही मेरे प्राण हैं। मैं आपकी शरणमें हूँ, मुझे बचाइये
atha kapoto rājānam abravīt | prāṇarakṣārthaṁ śyenād bhīto bhavantaṁ prāṇārthī prapadye | ajñair adṛśni prāpyārthī munir bhūtvā prāṇāṁs tvāṁ prapadye |
แล้วนกพิราบกล่าวแก่พระราชาว่า “ข้าแต่มหาราช ด้วยความหวาดกลัวเหยี่ยวและเพื่อรักษาชีวิต ข้าพระองค์ผู้แสวงหาชีวิตจึงมาขอพึ่งพระองค์ ขอทรงทราบว่าแท้จริงข้าพระองค์มิใช่นกพิราบ หากเป็นฤๅษีผู้เลือกแปลงกายเป็นรูปนี้โดยสมัครใจ เมื่อพระองค์เป็นผู้พิทักษ์ชีวิต พระองค์จึงเป็นชีวิตของข้าพระองค์ ข้าพระองค์ขออาศัยพระองค์—โปรดช่วยให้รอดเถิด”
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds śaraṇāgati and the king’s dharma: one who seeks refuge out of fear for life must be protected. It also stresses that true protection is not merely physical but moral—upholding the duty to safeguard the vulnerable even when competing claims arise.
A pigeon, fleeing a hawk, approaches the king and formally surrenders for protection. The pigeon declares that it is actually a sage in assumed form, intensifying the moral test: the king’s response will reveal whether he truly embodies the role of prāṇarakṣaka, protector of life.