Shloka 11
धर्मव्याधोपदेशः
Dharma-vyādha’s Instruction on Śiṣṭācāra and Dharma
राजोवाच केनेद्शी जातु परा हि दृष्टा वागुच्यमाना शकुनेन संस्कृता । यां वै कपोतो वदते यां च श्येन उभौ विदित्वा कथमस्तु साधु,राजा बोले--अहो! आजसे पहले किसने कभी भी किसी पक्षीके मुखसे ऐसी उत्तम संस्कृत भाषाका उच्चारण देखा या सुना है, जैसी कि ये कबूतर और बाज बोल रहे हैं? किस प्रकार इन दोनोंका स्वरूप जानकर इनके प्रति न््यायोचित बर्ताव किया जा सकता है?
rājovāca kenedṛśī jātu parā hi dṛṣṭā vāg ucyamānā śakunena saṃskṛtā | yāṃ vai kapoto vadate yāṃ ca śyena ubhau viditvā katham astu sādhu ||
พระราชาตรัสว่า “โอ้! ก่อนหน้านี้ผู้ใดเคยเห็นหรือเคยได้ยินบ้างว่า นกจะเปล่งวาจาอันประณีต งดงาม และเป็นสันสกฤตเช่นนี้? ภาษาที่นกพิราบกล่าว และภาษาที่เหยี่ยวกล่าวก็เช่นเดียวกัน—เมื่อรู้สภาพแท้จริงของทั้งสองแล้ว เราควรปฏิบัติต่อเขาทั้งคู่ด้วยความถูกต้องและยุติธรรมอย่างไร?”
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
The verse frames a dharma-problem: when two claimants (the dove seeking refuge and the hawk seeking its prey) present competing rights, one must understand each party’s nature and claims and then act in a way that is truly ‘sādhu’—ethically proper and just, not merely emotionally driven.
A king hears a dove and a hawk speaking in refined, Sanskrit-like language. Astonished, he asks how such speech can come from birds and, more importantly, how he should judge and behave rightly toward both after understanding their respective positions.